Prof. Dr. İlber Ortaylı: “Kırım Hanlığı söz konusu olan Ukraynalılara Kazak der”
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=KiLdMkLQg5c.
Geçen hafta Yücel Hoca vardı burada. Yücel Öztürk, tanırsın Yücel Hoca’yı. Yücel Hoca dedi ki, onun tezine göre, ikisi birbirinden bambaşka Ruslar, asıl köklü olan ve Rus olan Ukrayna, Rusya ise daha sonra Moskoflardan dönüşmüş bir yapı. Yok, öyle bir şey olmaz. Bizim altın ordu için Rusların kendileri söyleyene hangisini kazısan altından tatar çıkar diyorlar.
O kadar çok tatarda yok, tatarlar büyük bir Mongol kabilesidir. Doğrudur, altın ordu ilerlemesi, istilası zamanında ana unsurdur. Fakat asıl kalabalı Kıpkaklardır, yani bütün o takım öyledir. Karışıklık herkes için belirli bir baistir. Ama Ruslar, işte söylediğim gibi Moskova, büyük dükkalıların etrafında oluşan, altın ordunun vekaletini yüklenen öbür Ruslar üzerinde, vergi toplayıcılığını, komutanlığını falan, o şekilde şahsiyetlerini bulan insanlar.
Yani Knyaz, Dolgaruki gibi. Ve biliyorsunuz altın orduyla en başta Dimitri Danskoy falan bile çok kavga etmedi. Yani çünkü onlar daha kuvvetliydi. Yani orada gecikme var. Ta şeyye kadar, kalk muharebesine kadar altın orduyla Ruslar arasında bir kavga olmamıştır.
Yani Aleksandr Nefski, Almanları yendi Nograt büyük kriz olarak ama altın orduyla kavgaya tutuşmadı. Çok önemli bir şey bu. Yani onun için Rusya’nın, Rus kavminin, Moskovların yenisi sonradır. Bizim Osmanlı belgelerinde ise Bursa tüccarlar arasında falan Rus lafından Anlaşılan, Ukrayna’yla alır.
Moskov öbürü. Ama zaten Moskovski’yi de, Moskovski’yi Kasıdarsu’ya derler yani Moskova devleti kendileri de. Kırım Hanlığı için söz konusu olan, bunlara Kazak diyor Ukrayna’lılara şeyler. Moskov dediği, Moskov çare falan dedikleri, çare de dedikleri yok ya işte onlar Moskova devletidir. Biliyorsunuz biz Rusya’yla bizi 495’te tanıdık birbirimizi Moskova hükümetiyle. 1491. Oraya sefir yollamazdık. Biz o 3 Kırım Hanlı’na ait. Bahçe Sarayı’da bir Moskova sefiri vardı. Moskova’da da bir Kırım Hanlı temsilcisi vardı. Bu her zaman böyledir. Orada yarın Mustafa Cemil Oğulları bize geldi. 1800’de İstanbul anlaşması ile geldi Ruslar buraya.
İstanbul’a gelen Tolstoy’un büyük büyük babasıdır. Evet yani nedir? Yarın Mustafa Cemil Oğulları tekerleyecek. Evet maşallah yani. Tanırsın. Tabii ben tanıdım. İşte şey, bu Brezilya’nın evinde Kırım tatarlarını yeri. Kırm tatarlarını yeri. Kavgayı o götürüyor yani şey gözü pek yani o konuda.
Fakat işte durum ortada. Oradaki nüfus belli. Sürgündekilerin hepsi dönememiş. Eğitim, Türkçe yok söz konusu değil. Yani Sözde, Ukrayna’nınken ve sonra Bağımsızlıktan sonra da Ukrayna’nınken o. Ukrayna nüfusu çok azdı Kırım’da tam değildi büyük çoğunlukken Ruslarında.
İşte o Ukrayna’nın elindeyken de maalesef bu Kırım’ın halkına gerekli şeyi yapmadılar. Müzahireti. Yani mesela düşünürsün ki buna karşı diye oradaki o unsuru kazansın. Sahile yerleşmelerine müsaade etmediler. Eğitimin Türkçe olmasına, Türk okulları kurulmasına müsaade etmediler.
Bir kişilik yapılan şey o da kaç zamandan sonra o Milyan Prisak akademi üyesi olmuştu. Nüfusu çoktu Amerika’da falan meşhur olduğu için. Ukrayna’lılar dikkat eder öyle şeye. Galiba Akmescid’de bir kafedere kürsü kurdururdu. Yavr kürsünün bir bölümünü Kırım Türk tarihi tetkikleri falan diye.
O zaman bazı arkadaşlar buradan bizim Nezih gibi falan gittiler. Bazı evraklarda bir köşede kalmış yani kadı sicilleri falan. Yani komünist ünade yok edilmemiş onlar. Hayır yani hususi o evrakları yok etmemişler. Bakımsız, tasnipsiz. Buldular onları. Öyle bir arşiv çıktı ortaya. Kırım’ın Türk tarihi için önemli. Tabii Osmanlı arşivindeki vesikaların zenginliği şeye dayanıyor. Kırım Hanlığı’nın belirli parçaları Hanlığa tabi değil merkeze bağlıydı. Sancaktı, kefe sancağı, sudak falan oraya giriyordu. Oranın evrakı buradadır. Yani onlar söyleyeyim size. O bakımdan öyle bir tarih yapılabiliyordu. Çok enteresan bir şey Osmanlı mümtaz eyaletleri, Varshova paktı gibi ya neredeyse. Kendilerine göre bağımsızlıkları var fakat silah da değil. Mesela ateşli silah kullanamıyorlar. Yani Erdel, Transilvanya kralı evrak bu odan Kırım Hanlığı kullanamıyor. Ama öbür türlü askeri kuvvetleri var. Maliyeti topluyor, vergisini veriyor. Yıllık şeyini, tributunu. Daha da enteresan, sefir de alıp gönderip getirebiliyorlar. Yani Maria Ivanich mesela Transilvanya ve Kırım Hanlığı arasındaki Macar Koling yazışmaları ele aldı bir ara. Yahu ne bileyim Litvanya Krallığı’nda Kırım’ın sefiri var. Ben de Mirza Vincenti diye bir şey, Kefe Cenevizlisi bu adam. Onu yapıyor böyle bir şey almış.
Enteresan ama şurasını bilin o şeydir, mümtaz emarettir, vasfalsı tadıdedir. Tıpkı Cezaer gibi, Beylerbeyliği gibi. Onun için tarihte böyle bazı karışıklıklar var bel şeyleri konmakta. Yalnız şunu ifade edeyim.
Ukrayna bugün artık galiba dönüşü olmayacak şekilde kendi milliyetçiliğinin içinde bu büyük problem yaratır. Bunu size söyleyeyim. Yani tarihte Polonyalı Rus çatışması ve geleliminden sonra bu da ciddi bir şeydir. Eskiden Rus carları Sarf Sihrasiski derlerdi, bütün Rus carı. Çünkü ona Beyaz Rusya giriyor, Küçük Rusya denen Ukrayna giriyor ve Büyük Rusya dedikleri Moskova Rusyası. Bu büyüklük grandeur anlamında falan değil böyle. Bu büyüklüğün en iyi tercümesini bizim Osmanlı kançılar arası yapmış Ulu Rus diyor.
Ulu Rus’un penahı yani Büyük Rusya şeysi yazarken Rusya carlarına. Statü odur. O devir bitti. Yani bütün Rusyalar çarı devri bitti artık ihtilali bitti. Putin yeniden onu kurmaya çalışmıyor mu? İşte onu anlamak lazım. Yani bu artık öyle olmaz. Öyle olmayacağını kendi biliyor da yeni model ne dediğin zaman eskiden çıkamıyor. Ama bu Putin’e has bir güçlü değil. Putin yazdığı makaleyi okudu mu? Putin Temmuz evde makale yazdı. Şu bizim çıkıştan evvel yazdı. Hani şey işte bu şey yaparken, İskal’dan evvel. Yok o söyledi. Bir tane sana yollayayım onu. Temmuz evde makale yazdı. Bütün Rus tarihini anlatıyor. Ha o işte o. Ama Ruslardan, Ukraynalılardan bahsederken düşünce aynı. İngilizce çevirisini verdiler. Bu kompatriot diyor kompatriot. Bu bir uydurma şey herhalde. Aslına baktım hayır. So aticis vennikami diye bahsediyor. Yani vatandaşlar, memlekettaşlar. O derecede bizdensin diyor. Yani bize yakınsın. Kardeşsin değil kardeş çok değil. Kardeş vaktiyle biz buyuz diyor. Bunu o demiyor sırf ama.
Git oradaki Duma üyelerine sor, askerlere sor, üniversitedekilere sor.
O buna yakın şeyler söyler.