Muhammed Mahmut Bakır – Tanzimat Fermanı ve Vergi Meselesi – CS (16)
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=55KNgoyKVsM.
Vergi meselesi ki tanzimatın en önemli meselesidir askerlikle yanında. Askerlik birinciyi işgal eder, ikinci ise vergi meselesidir. Yani artık öyle 30-40 tane kalemde vergi usulsüz vergiler bunların hepsini kaldıracağız. Ya vergi adında bir vergi çıkaracağız herkesin hal ve tahammülüne göre olacak. Bu da nasıl olacak? Tekrardan bir sayım yapılacak nüfus tarihleri. Bu da şu şahsı saymak değil kişileri saymak değil. Senin kaç tane evin var, ne kadar barkın var. Servetini devlet kayıt altına alacak ve sana bu serveti karşılayabileceği ağırlıkta bir vergi yükleyecek. Plan bu, tasarlanan şey bu. Tanzimatta getirilmek istenen vergi düzeni bu. Buna modern olarak servet vergisi de diyorlar. Ama artık o şer’i vergileri kaldırma gibi bir şey söz konusu değil. Şer’i vergiler aynen kalacak ceziyesidir. Efendim aşarıdır vesaire. Örfi olarak tek vergi. Çünkü 79 civarında vergi sayılır Klasik Osman’da. Bir de bunlara cereymeler, caizeler ilave olunca. Usulsüz toplananlar bir kenara bugün de benzeştirebiliriz. Devlet her zaman statik ucudur. Darlık zamanı bir vergi ihtiyası etmiştir. Ulan ülke bolluk zamanına geçer, o vergi hala devam eder. İbdadı seferi ya mesela savaş vergisiyiz. Bu gibi birikmişliklerle beraber halkın tepesinde inanılmaz bir yük var. Bu yükü hafifletebilmek için çünkü siz o halka diyorsunuz ki gel 12 yıl askerlik yap. Siz onlara nimet vermelisiniz ki onlardan hizmet umasınız. Askerlik ve vergi meselesi o yüzden çok önemli. Askeri ve iktisadi açık ki tanzimatın rüknü esası vergi maddesidir. Bu aynen vesikada geçen ibareidir. Bak bunu söylüyor.
Herkes böyle acayip acayip laflar ediyorlar tanzimat şudur tanzimat budur. Geleceğim şimdi oraya. Tanzimat gülhane hattı neymiş. İkinci Mahmut devri tam manasıyla bunlar planlanmış. Ve hatta Gelibolu ve Hüdaendigar sancaklarında uygulamaya bile başlamış. Bu proje tanzimatı hayriye. İkinci Mahmut diyor ki hemen diyor bu numune yerlerde uygulayın. Eğer başarabiliyorsanız önümüzdeki seneye yetişmesini istiyorum diyor. 1838’de planı 1839 oraya yetiştirmek. Ama ne oluyor? Tahriyeli bitiremiyor bizimkiler. Çünkü Osmanlı’da iltizam sistemi devam ediyor ya. İltizam ne demektir? Vergiyi özelleştirmektir. Şu vergiyi ben bir kişiye diyorum ki artık sen şuranın vergisini sen topla. İhaleyi açıyorum. Herkes diyor ki ben toplayayım. Ben şu kadar para vereceğim. Bu kadar para vereceğim. Üstüne biraz ikar koyuyor.
O adamlar topla halde alıyor o parayı. Daha sonra da o kişi gidiyor oranın vergisini topluyor. Devletin burada karı ne? Bir yıl bekleyeceğine toplayabilmek için bir yıllık parayı mültezimden bir yanda alıyor devlet. Bu öyle bir sistem. Mültezimlere bu ihalelerin yapılması Eylül ayıdır Osmanlı’da. Yani sizin ocakta başladıysanız tahrir yapmaya mesela gelibolu’yu tahir yapıyorsunuz. Eylül’e kadar bitirmeniz lazım tahir iri ki tahir bitsin onlara deyin ki artık iltizam yok bu vergiyi de vereceksiniz. Eylül ayı geliyor, iltizam yapılıyor. Mültezimler de bir yıllık para alıyor.
Hem de siz ona yeni vergi mi biçiceksiniz? Hayır. Eylül geldiği için iptal ediliyor. Sayım devam ediyor. Sayım iptal edilmiyor. Bak yeni vergiye dair planlama, sayım, tahir devam ediyor.
Fakat bu sene de yetişemediği için eski usulü uygulansın. Önümüzdeki seneyi bitiririz.
Bu iş tamamlarız diyorlar.