Matematik bir icat mıdır, bir keşif midir? Prof. Dr. Ali Nesin yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=7-nBdaQh7lM.
Bakın Demir Bey, şimdi matematikten bahsediyoruz ama deminden beri… Matematik, bir icat mıdır, bir keşif midir? Niye soruyorum bunu şimdi? Dünyanın çeşitli farklı coğrafyalarında aynı anda… bir şeyler var işte. Mısır. Çin. Bambaşka. Farklı kültürler, farklı matematikler geliştirilmektedir. Peki bu aslında bir doğal bir şey midir matematik? Vardı da bulduk mu yoksa akıllı insanlar icat mı ettiler bunu? Evet. Şimdi bu çok sık sorulan bir soru.
Doğada var mı? Var mı? Buna cevap vermek için önce var olmanın ne demek olduğunu söylemek lazım. Yani çeşitli bir şimdiden de var olabilir bir şey. Aslında matematiksel esneler doğada yoklar. Mesela bir şey gibi yoklar. Daha doğrusu şöyle söyleyeyim. Bir inek gibi yoklar. İnek orada var. Ama mesela bir doğru, doğru bir defa sonsuza kadar gider. Sonsuza kadar giden bir şey yok ki doğada değil mi? Ayrıca bir boyutludur. Bir boyutlu bir şey göremezsin.
Nokta, nokta sıfır boyutludur. Yani noktayı bir yere koyduğu anlayışlı olarak o nokta olmaktan çıkıyor. O nokta değil çünkü onu görmemiz için kalınlığı bir şey olmaz lazım değil mi? Dolayısıyla matematiksel esneler inek gibi, deve gibi, çay tabağı gibi falan yoklar. Başka türlü varlar. Mesela size altigen örneğini veririm hep. Altigen, doğada var mı altigen diye sorduğunuz oranca derler. Arı betekleri derler.
Aslında arı beteklerin hiçbiri, hiçbiri altigen değildir. Çünkü bir defa suit altigenin kenarları doğru parçasıdır. Yani bir boyutludur. Oysa arı betekleri bir boyutlu değil. Ayrıca bir kısmı yenmiştir, birisi yamuktur, birisi düzdür falan. O altigen, mükemmel altigen, o arı beteklerin ortalaması. Şimdi o ortalama var mı yok mu?
Şimdi dediğiniz gibi her kültürde sayılar varsa, geometrik şekiller varsa, her kültür bunu kendi başına icap edebiliyorsa, demek aslında doğa bir anlamda bize fısıldıyor. Ben mükemmel altigen varım diyor. Yani altigenin fikri var doğada. Ufuk çizgisine baktığınız zaman doğru görüyorsunuz değil mi? Yıldızı gördüğünüz zaman o noktayı görüyorsun.
Ama mesela beş, bir atın çok güzel bir at olduğunu anlayabilirsin. Çok sağlıklı oldun, tüyleri pırıl pırıldır, onlarıza aderledir falan filan. Ama beş ne kadar güzel bir beş demezsin hiçbir zaman değil mi? Öte yandan beş parmağımız hepimiz biliyoruz ki beş parmağımız var genelde. Hepimiz hemfikiriz. Eğer doğada olmasaydı bu hemfikir olamazlık ki değil mi? Belli ki bir anlamda matematik var doğada. Öte yandan biz o doğada gördüğümüz şeyleri… Bak burada bir çember var. Bu aslında bir çember değil. Ama çember çok benziyor. Çünkü ben burada izliyorum elimde böyle pürüz değil. Çember de hissedemezsiniz. Yok öyle bir şey değil mi? Bu bir çember değil ama benim beynimdeki çember, bu çemberin, bu somut mükemmel olmayan çemberin, soyutlanmış bir hali, mükemmel bir hali. Böylece söylemek istediğim de oydu. Bizim beynimizde bir şablon var. Biz dünyayı beynimizde anlıyoruz. Mesela bu bina kaç derece dekvemeye dayanır? Ölçmek için binayı sasmıyoruz. O binanın, o jeolojik etidin bir şablonu var beynimizde. Bir mühendis ne yapıyor? Alıyor malzemi alıyor. Topraktan alıyor, haştan alıyor, şuradan alıyor falan.
Evine gidiyor, sayısal birtakım veriler alıyor. Evine gidiyor, formülleri var onların. Bilgisayara giriyor ve soruyor ona kaç derece, richter ölçeğinde kaç derece dekveme dayanır diye. Binayı sasmıyor. Çünkü binanın bir şablonu var beyninde. Matematiksel bir şablonu var. Matematiksel bir modeli var. Matematik aslında bu. Evrenin bir modeli. Mükemmel bir modeli.
Dolayısıyla var mı yok mu sorusu buraya dayanıyor. Bir anlamda var, bir anlamda yok. Var çünkü biz oradan esinlenip de matematiği, matematiksel kavramları geliştiriyoruz. Ama bizim beynimizdeki o mükemmel varlıklar yeryüzünde yoklar. Peki Ali Bey, ondalık sistem dediniz. Ondalık sistem nedir? Diğer sistemden farkı nedir? Sıfırın bulunmasının matematikte önemi nedir? Sıfır çok önemli tabii.
Sıfırı bulmakta, mesela eski Sümerliler sıfırı biliyorlardı. Ama mesela yüzük yazacakları zaman, bir, ot, sıfır sonra iki, sıfırı koymayı bilmiyorlardı. Sıfır yerine boşluk koyuyorlardı. Bin iki için daha fazla boşluk koyarlardı. On bin iki için daha fazla boşluk koyarlardı. Sıfır çok önemli. Onluk sistem aslında kötü bir sistem. Mesela bir leveyi üç eşit parçaya bölebilir misiniz? Öğrenirsiniz.
Niye? Çünkü üç var işte. Peki, bir leveyi yüz yirmi kuruş olsaydı? Bölülürdü. Demek ki bir leveyi yüz yirmi kuruş olması daha iyi bir şey. Çünkü bir sistemi kapatmak için en mükemmel sistemler nedir? En fazla sayıya bölünenlerdir. Eski Sümerlilerde altmış sistemi vardı. Hem altmış sistemi hem on sistemi vardı. İkisi kış kulağınlardı. Altmış çünkü çok sayıda bölünü vardır. Bir, iki, üç, dört, beş, altı, sekize bölünmüyor galiba.
On, on iki, on beş, yirmi, otuz falan atmış. Bölünü var. Ama tabii altmış çok büyük. Altmış için altmış tane rakam lazım. Onluk sistemde on tane rakam lazım. Niye biz on sistemi kullanıyoruz? Çünkü on parmağımız var. Yani ilkokulda ki, biliyor musun? Beş, yedi dal dediği zaman sen bir arkanda hile yapıyordun. Öğretmen görmemiş gibi yapıyordu. On parmakta ondan faydalanıyorduk. On iki sistemi daha iyi olardı. On iki parmağımız olsa on iki sistemi mi çıkardınız? Aslında tıp ilerledi. Doğuştan sünnet edildiler falan. Şöyle birer parmak eklesek. Halil bir şey söyleyecek galiba. Halil Hoca, bir şey diyeceksiniz. Gülsünüz ama. Yok yok, ben keyifli dinliyorum. Bir şey söyleyebilirim tabii. Peki sıfırı kim koydu bu işin içerisinde? Matematiğe, bugünkü andığımız anda sıfırı kim koydu? Kim olduğu belli değil.
Bu folklor deniyor bunlar. Kim olduğu, sıfırı kim icat etti diye bir şey yok. Ya hangi, nereden geldi bu? Eski Sümer’den geldi. Sümer’den mi? Yoksa Araplarda mı giriyor yoksa? Sümerlerden giriyor. Sıfır Sümerlerden giriyor. Araplardan önce. Ama onluk sistem ne zaman yazılmaya başladı? Bunu biliyordum galiba ama unuttum. Rumanlardan sonra tabii de.
Bilmiyorum ama artı falan kitaplarda yazıyor. Artı nereden? O artısı size var. O şeyden geliyor. İngilizce. End. V. O V’den geliyor artı mesela. O V’nin satılmışı. Odan geliyor. Eksi de o da var kitaplarda nereden geldiği. Şey var, simgeler arasında birisi var. Çok ilginç. Evet.
Alacağım.