Mezhep Farklılıkları Cemaat ile Namaz Kılmaya Mâni midir? – Abdülhamid Türkeri Hoca Efendi
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=9mIQaIUDOyw.
Mes’ep farklılıkları cemaat ile namaz kılmaya mani midir? Bu konu yani bir mükellefin hanefiyken şafi bir kişiye uyması veya şafiyken hanefi olan bir kişiye uyması veya sahir mezheplerdeyken bu bahsetmiş olduğumuz mezheplere uyma konusu
Klasik kaynaklarımız döneminde belli bir dönemlerde uzun uzadıya tartışılıp üzerinde çok aşırı tartışmalar söz konusu olsa da bu konuda hanefi mezhebinde genel kanaat şu şekildedir Bir kişinin cemaate imamlık yapabilmesi için bir takım şartlar zikredilmektedir Bunlar nedir? İşte cemaat ile imamın arasında umumi yol olmayacak, ırmak olmayacak veya kadınlardan bir saf olmayacak ve de imamın itikadinin ehl-i sünnet itikadı üzerine olması bu maddelerdir İmamın itikadı eğer ehl-i sünnet itikadı üzerine olmayacak olursa bugün günümüzde ve kaynaklarımızda zikredilen imamın rafizi yani şii olması, cehmiye olması, kaderiye akidesini benimsemesi veya kabir azabını inkar etmesi
Şefaati inkar etmesi İbrahim Halime Hazretleri’nin zikrettiği üzere bu gerekçiler ya ümmetin icma etmiş olduğu husus olması veya ehl-i sünnetin inanılması zorunlu olan akidelerini inkar etmelerinden dolayı bu itikattaki olan bir imama uyulması dinen caiz değildir Namaz kıldıracak olursa da bunun namazı geçerli değildir. Bunda zaten kitaplarımızda bir tartışma söz konusu değildir
Hanefi bir kişinin şafi imama uyma meselesinde ise her ne kadar dediğimiz gibi bazı dönemlerde tartışma olsa da burada Timur Taşi’nin Tenbiyur-ul Ebsar meddinde ve Fetavah-i Hindiyye’nin tercih etmiş olduğu görüş şudur
Hanefi olan bir kişinin şafi olan bir kişiye uymasında en temel etken şudur. Ben hanefi olarak şafi bir imama uyduğumda kendi mezhebime göre imamlık yaparken ve imamlık öncesinde benim mezhebime göre namazı bozacak, abdesti bozacak bir durumu oldu mu olmadı mı ben buna vakıf oldum mu olmadım mı?
Temel kriter budur. Yani söz gelimi diyelim şafi mezhebine göre kan abdesti bozmuyordur. Şafi mezhebine göre irin abdesti bozmuyordur. İşte bu şekilde ben hanefi olarak benim mezhebime göre bozuyordur Ben hanefi olarak benim sorumluluğum gördüğüm şekliyle gördüğüm kadarıyla bu esnada gördüğüm esnada imam bu eylemlere namen namaz kıldırdı mı kıldırmadı mı?
Eğer benim gördüğüm bildiğim kadarıyla imam da böyle bir durum olmamış ise yani efendim burada imamın eli kanadı mı, kanamadı mı? Burada bir durum olmadı, görmedim. İmamın eli kanamadı. Böyle bir durum olmaz ise yani mahza imam geldi namazını kıldırdı. Bu şekilde ben bilgimle, bildiğimle sorumlu olduğundan dolayı ona uymam sahihtir denilmektedir. Uymamın sahih olmayacağı tek yer neresidir?
Şuradır. Ben hanefi olarak gördüm. Az önce imamın eli kanadı ama imam ona rağmen gitti namazı kıldırdı. Kendi mezhebine takdirdim. İşte burada benim itikadıma göre hanefi olarak benim mezheb müctehidimini içtihadına göre bu imamın namaz kıldırması caiz olmadığından dolayı işte burada uymam caiz olmayacaktır.
Yani burada o zaman asıl olan nedir? Benim bir mükellef olarak gözümün önünde bilgim dahilinde kendi mezhebime göre abdesti bozacak veya namazı dolayı olacak bir durum oldu mu olmadı mı? Ben bundan sorumluyum. Eğer benim gözümün önünde bilgim dahilinde benim mezhebime göre abdesti bozacak namazı bozacak bir durum olduysa o imama uyamam.
Hanefi cemaatin şafi imamın eli kanamasına rağmen namaz kıldırması durumu buna benzer. Benim itikadıma göre ve benim mezheb müctehidime göre onun abdesti bozulur. Burada uyuyamam. Ancak eğer şafi bir imamda aksi bir durum olmamış ise acaba bu ne yaptı acaba ki benim mezhebime göre abdesti bozuldu mu diye uymama durumum söz konusu değildir. Yani bilgim dışındaki durumlarda ne yaptı benim mezhebime göre hareket etti mi bunları bilmek veya bunları takip etmek durumumda değildir. Tenvir sahibinin dediğimiz gibi ve Fetvay Hindiyenin tercih etmiş olduğu görüşe göre bilmese de yani daha önce de enki diyelim namaz dışındaki durumlarında ne yaptığını bilmedi. Hanefi mezhebi kurallarına göre hareket ettiğini bilip bilmiyor. Bu durumda bu şekilde ki durum kişi kendi mükellef olarak gözünün önünde olmadığından dolayı uymaya mani olmaz. O zaman sorumlu sadece nerede bilgim dahilinde olanda. Efendim bu adam evinde ne yaptı orada ben sorumlu değilim. Abdesti alıyorken hanefiye göre aldı mı sorumlu değilim oradan. Sorumlu olduğum ne gözümün önünde bana göre farz olan eylemi yaptı mı yapmadı mı?
Gözümün önünde bana göre abdesti bozacak bir durum oldu mu olmadı mı? Ben sadece bundan sorumluyum. Aynısı şafi imam için de şafiler açısından da geçerlidir. Söz geliri mi diyelim hanefi mezhebine göre şafi olan bir kişi hanefi olan bir kişiye uyacak ama hanefi olan bir kişi onlara göre diyelim kadına dokunmak abdesti bozuyor. Hanımına dokundu o şekilde namaz kıldı. E şafi mezhebine göre bu imama uyması caiz değildir. Çünkü niye? Mezhebine göre imamın abdesti bozuldu. Buradan şunu anlıyoruz. Genel kanaat nedir? Ve mezhep de asıl olan kanaat zannıma göre ben cemaat olarak zannıma göre imamın namazını bozacak veya abdestini bozacak kendi mezhebime göre bir durumu biliyor isem bu durumda imama uyamam. Ancak bir durum görmedim ve bilmiyorum bu imam bunu yaptı mı yapmadı mı? Bu durumda ben sorumlu değilim. Bu şekilde imama uymama mani bir durum söz konusu olmaz. Onun için burada hanefi olup da şafi kardeşlerimize imamlık yapma ihtimali olan kişilere şafi olup da hanefilere imamlık yapma ihtimali olan kişilere fuka şunu der diğer mezheplerin görüşleriyle de hareketi asıl alması gerekir. Yani ben hanefiyedim şafilere imamlık kıldırıyorsam o zaman diyelim bir kadına dokunma hususunda şafi mezhebine göre hareket etmem müstehabdır tedbirli olmam gerekir.
Şafi imamım arkamda hanefiler var karın abdesti bozması veya sahi irinlerin abdesti bozması hususunda hanefilerin görüşüne göre tedbir almam müstehabdır güzeldir.
Bu konuda temel kriter demiş olduğumuz konulardır. Hasılı mezheb farklılıkları özü itibariyle cemaat olmaya ve imama uymaya mani değildir. Allahümme salli ala seyyidina Muhammedin ve ala ali seyyidina Muhammedin.
Altyazı M.K.