Namazda İlk Oturuş, Kunut Tekbiri veya Zamm-ı Sure Unutulursa
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=vt5-mTw_Oa4.
Namaza ilk oturuşun yanlışlıkla terk edilmesi durumunda veya vitir namazında konut tekbirinin terk edilmesi durumunda geriye dönmek gibi bir durum olabilir mi? Evet kardeşlerim, bu konu hakikaten günümüzde pek bilinmeyen veyahut da yanlışlıkla ihmal edilen bir durum. Öncelikle şunu ifade edelim, bir namaz kade-i ahire, bir de kade-i huyla vardır.
Yani ilk ve son oturuş. Son oturuş farzdır. Bundan zaten kaçış yok. Eğer o olmasa, yani diyelim ki kıldığınız farz namaz farzlıktan çıkacaktır. Bir de ilk oturuş var. Mesela dört rekatli namazların ikinci rekatındaki oturuşu veya üç rekatlik namazların yine ikinci rekatındaki bu oturuş, ilk oturuş bu mezhebimize kabul edilen görüşe göre vaciptir. Yine Kerkhilerden gelen rivayete göre bu ilk oturuş
sünnettir. Peki hocam ben namaz kılarken yanlışlıkla ilk oturuşu unutuyorum. Kalkıyorum ayağı aklıma geliyor. Geriye dönecek miyim? Geriye dönmeyeceksiniz. Aksi takdirde geriye dönecek olursanız namazınız bozulacaktır. Neden? Çünkü namazdaki ayakta bulunmanın hükmü nedir? Farzdır. Oturmanın hükmü nedir? Vaciptir. Dolayısıyla siz farz olan bir ibadeti vacip birini
yapmak için terk ediyorsunuz. Hatta Kerkhiyye vesairelerine göre sünnettir. Yani bir farzı sünneti yapmak için bozuyorsunuz. Bu nedenle farz olan bir ibadet rütbesel olarak daha aşağıda olan bir ibadeti yapmak için terk edilemez. Aksi takdirde namaz bozulacaktır. Bu nedenle ilk oturuşu unuttunuz ayağa kalktınız. Bakılır. Eğer oturuşa yakınsanız o da dizleri yerden ayırmadığını diye tarif edilir. Eğer oturuşa yakınsanız oturursunuz. Ama eğer ayağa kalkmaya yakınsanız artık daha geri dönme olmayacak. Ayağa kalkacaksınız ve namaza devam edeceksiniz. Farazı geri dönecek olursanız namazınız bozulacak. Hatta bu maalesef camiler diyelim Hoca Efendi kıldırıyor. İkinci rakatta ilk oturuşu unutuyor, kalkıyor ya. İnsanlar Subhanallah diye uyarıyor. Yanlış. Çünkü neden? Yanlışlıkla imkansız.
Herkesin namazı bozulacaktır. Peki burada şöyle bir soru gelebilir. İyi de hocam diyorsunuz ki burada farzı vacip için terk etmeyeceğiz. Geriye dönersek namaz bozulur. Halbuki sorunun ikinci bölümünde sorulan bir kimse vitir namazında iftihar, yani konut tekbirini unutacak olursa rüküya gitti. A aklına geldi ki ya ben konut tekbirini yapmadım. Ne yapar? Kitaplar diyor ki orada geriye kalkar. Ne yapar? Rüküyü bozar, kıyama döner, konut tekbirini alır, konut dağısını okur tekrar rüküye gider. İyi de hocam konut tekbiri de vacip. Yani orada da rükü farz. Farz olan rüküyü vacip olan konut tekbirini yapmak için bölmüş olmuyor muyuz? Dolayısıyla bu da sıkıntı değil mi? Ne fark var diye düşünebilirsiniz. Haklı olarak bu düşünce akla gelebilir.
Ancak şunu ifade edelim. Bu kitap bizim bedayıdır, tufvede vs. birçok klasik kaynaklarımıza zikredilir. Arkadaşlar ikinci rekattaki ilk oturuş vacip. Ayağa kalkmak nedir? Farz. Siz farz olan bir mahalleden vacip bir mahalle dönüyorsunuz. O yüzden namaz bozulur. Ama rüküdan ise nereye dönüyorsunuz? Konut tekbirini yapmak için kıyama dönüyorsunuz. Peki kıyam nedir? Kıyam, rüküye dönmek için peki kıyam nedir? Kıyam Farz’dır, konut tekbiri vaciptir. Dolayısıyla rüküdan konut tekbirini yapmak için geriye dönenler şunu ifade ediyorlar bedtime sahipleri gibi. Ya kardeşim burada ben rüküdan yani farzdan vacip e dönmüyorum. Farzdan farz mahalline dönüyorum. Farz mahalli de nedir? Kıyam halidir. Çünkü ben konut tekbirini yapmak için hangi hale
Kıyama döneceğim. Kıyamda farz bir mahal değil midir? Evet farz bir mahaldir. Dolayısıyla ben orda farzdan farza dönmüş oluyorum. Bu nedenle namaz bozulmayacaktır diyor. Ama buna da itiraz var. Mesela Tuhve sahibi buraya itiraz ediyor. Alaeddin Semerkandi diyor ki hayır. Konut tekbiri için bile geriye dönülmemesi gerekir. Ki mantıklı gibi duran hakikaten Semerkandi’nin görüşü. Bu görüş yani. O da şu. Ne ilk oturuşu unutan ayağa kalktıysa geriye dönemez kardeşim namaz bozulur. Veya rükusunu yapmış konutu yapmak için geriye dönür görüşü var. Bu konudaki ihtilaf ciddiyidir. Ama Semerkandi diyor ki dönemezsin. Neden? Tamam sen kıyam mahaline dönüyorsun ama vacibi yapmak için. Bu da sıkıntılıdır. Bu meseleyi diyor zammı sureyle karıştırmamak lazım.
Mesela bir insan zammı sureyi unutsa Fatih’i okudu zammı sureyi unuttu. Aa dedi ben rükudayken aklına geldi. Ne yapar? Hemen zammı sureyi kalkar, zammı sureyi okur ve tekrar rükü yapar devam eder. Bu İktifak da bunu yapabilir. Bunda hiçbir sakıncı yok. Semerkandi diyor ki yani farz bir mahalden diğer farz bir mahalle dönmek için şuna bakmalıyız. Evet zammı sure de vaciptir. Ama zammı sure farzı tamamlamak için gereklidir.
Çünkü kıraat farzdır. Zammı sure ise o kıraatı tamamlayıcıdır. Bu nedenle zammı sureyi tamamlamak için geriye dönebilirsin. Ama rükü tekbir yani konut tekbiri böyle değildir. O yüzden konut tekbirine dönemezsin diyor Semerkandi. Bunun detaylı izahları var. Dileyen bunu tufveden bakabilirsin. Ama biz meselemizi toparlayacak olursak ilk oturuşu unutan bir adam ayağa kalktıysa geriye dönerse namaz bozulur. Bunda müsellemiz.
İkinci mesele konut tekbirini unuttu rüküye gitti. Konut tekbirini yapmak için geriye döner bir ihtilaflı. Dönülmemesini tavsiye ederiz. Üçüncüsü zammı sureyi unuttu. Rüküdeyken aklına geldi. Aa ben zammı sure okumadım.
Geriye dönerli ittifakla dönecektir.