Rusya yeniden imparatorluk kurabilir mi? Prof. Dr. Yücel Öztürk yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=jrzFN3Oi4FE.
Hakan hocanın söyledikleri doğru gördüğümüz bir gerçek. Fakat bir yandan da Rusya böyle bir imparatorluğu ayakta tutabilecek güce sahip mi? İmparatorluk kurmak bir şeydir. İmparatorluğu devam ettirmek başka bir şeydir. Zaten bir imparatorluktu ve ekonomik nedenlerle dağıldı Rusya. Yani durduk yere ya biz sıkıldık dağılalım demediler. Artık taşıyamıyordu bu yükü Rusya. Siz nasıl görüyorsunuz Rusya’nın bugünkü tavrını?
Hakikaten Hakan hocanın dedikleri ideolojik açıdan yüzlüğünüz doğru. Peki Rusya’da bu güç var mı? Bu gücü nerelere kadar götürebilir? Eski Rus cümleyi tam olarak kimler karşı çıkar? Ukrayna, Kırım başlamak üzere, Polonya burada nasıl bir faktör olur? Şimdi Hakan hocanın çok berrak şekilde çizdiği resim. Yani Rus despotizminin yarattığı sorunlar var. Ama yine değil bu tarihi bir despotizm.
Tarihi bir sorumdur, tarihi kökleri vardır. Yani olayın sosyal ekonomik askeri boyutları vardır bu tartışılıyor. Ama bir de çok derin tarihi kökleri vardır. Bunun kuramsal derinliğiyle ele alınması lazım. Artık o şeye geldik. Yani olayları, incele olayları istediğimiz kadar alt alta sıralayalım. Bunları tekrarlayalım. Bunları çözümleyemeyeceğiz ve bunları tam olarak kavrayamayacağız.
Yani bu olayı tarihsel boyutlarıyla ele almak gerekiyor. Yani Hakan hocanın yani bir Rus despotizmi resmi çizdi. Yani bu yönüyle şunu diyebiliriz. Bir Ukrayna krizinden ziyade Rusya krizi var. Yani modernleşemeyen bir Rusya söz konusu. Yani bir Avrupa, Batı Avrupa ve Doğu Avrupa diye düşündüğümüzde bunu zaten tarihçiler tartışıyor.
Yani Batı Avrupa kapitalizme geçti, Doğu Avrupa geçebildi mi? Modern, modernleşme Batı Avrupa’da ne zaman başladı, Doğu Avrupa’da ne zaman başladı, bunlar nasıl sonuçlandı? Mesela reform hareketi Rusya’da oldu mu? Rusya’da imparatorluk diyoruz, ağzımızda alışmış bir şekilde. Peki Avrupa’da imparatorluk kaldı mı? Bunlar Avrupa, yani Batı Avrupa’da. Yani 1648’de Westphalya anlaşmasıyla artık Avrupa’daki son imparatorluk, Habsburg imparatorluğu ki aynı zamanda Kutsal Roma Cermen imparatorluğu ile de bir bütünlük teşküviler. Burada ulus devlet artık ortaya çıktı, imparatorluk mütevazı sınırlarına çekilmeye kabul etti. Yani artık imparatorluk bütün Avrupa’yı yöneten tek bir merkezden Avrupa’ya hakim bir güç
olma iddiasını orada bıraktı artık 1648’de ulus devletin yolu açıldı. Tabii bu öyle hemen demokrasiye cumhuriyete geçiş olmadı ama krallar doğdu, bu krallıklar daha sonra demokrasiye evrildi. Batı Avrupa modernitesi tabii burada protestanlığında rolünü inkar etmemek lazım.
Reformation, Katolik kilisesindeki reformasyon, papayı kendi mütevazı sınırlarına çıktı Vatikan’da artık politikaya bulaşmayan tamamen dini sınırlarla yetinen bir papa. Önce kralları Afaröz eden bir papa var fakat şimdi tamamen politikanın dışında dinle uğraşan bir aziz şeyine indirilmiş ya da çıkarılmış bir papa var. Şimdi diğer yandan protestanlık diye yeni bir dünya oluştu Luterle, Calvin’le, İngiliz Anglicanizmle birlikte işte modern Avrupa derken biz bunları anlıyoruz. Buradan kapitalizm çıktı, kapitalizm sonra demokrasiyi inşa etti. Bütün bunların hiçbirisi Rusya’da olmadı. Rusya taş gibi bir feudal, taş gibi bir doğu Avrupa, Asya devleti olarak kaldı.
Rusya’nın alemin bir takım özelliklerini taşıyan sınıf son derece küçük, elit bir sınıftan ibaret kaldı Rusya’da. Yani Rusya elitizminden söz edebiliriz onlar ifrit gibi moderndir. Ama tabi orada da bir devlet cihazı bu elitlerin elinde çok önemli bir güç olarak Rus
elitizmini, aslında bir elitizmin bir hegemonyası olarak da. Zaten bugün de oligark dediğinizde de yani. Yani yarattıkları şey ortada oligarkları yaratmışlar. Dolayısıyla kitlesel bir aydınlanma olmadı. Kitlesel bir modernleşme olmadı. Reform olmadı. Yani bunu Sovyet devrimi başaramadın mı? Başaramadı. Rusya Hakan Bey’in de dediği gibi bırakın bunu başarmayı. Bu orta çağdaki bu feudal yapının modern bir görüntüde sanki yapılmış gibi de makyajlanarak sunulmasının sağlığı. Aslında komüizm kitleleri mülkiyetsizleştirerek. Aslında modernleşimden kasıt bir demokrasi ve demokrasiye bağlı kuralları belli bir kapitalist sistem oluşturmada mı istiyorsunuz? Asıl olan demokrasi oluşmada. Demokrasi kapitalizmsiz olmaz.
Demokrasi kapitalizm önce vahşi bir şekilde ortaya çıkar. Çıktı işte Avrupa’da biliyoruz. Bunun tarihi vardır. Sonra demokrasiye dönüşür. Kitleler bu refahtan payına alır. Bir orta sınıf ortaya çıkar ve toplum kitlesel bir refah toplumu haline gelir ve demokrasi burada oluşabilir. Oy verme rüştüne ulaşmış vatandaş kimliği buradan ortaya çıktı.
Avrupa demokrasi buradan rüsya bunu beceremedi. Rusya bunu beceremedi. Aslında Rusya hakikaten sadece Rusya burada tek başına değil. Doğu’da bunu kaç kişi becerdi? Kaç tane devlet bunu başardı? Biraz. Başaramadı. Mesela hatta ben hatta yani Japonya’dan da burada kuşkuruyor. Bunu ne var anda başardığını ben Japonya Japonya uzmanı da değilim ama yani bu Asya’da Asya’da henüz bu tarihsel dönüşüm yaşanmadı.
Yani siz Murat Bardakçı’nın şakta demokrasi olmaz lafına katılıyorsun. Olmaz demiyorum. Bu olacaktır. Olacaktır ama bu ne zaman olacağını tarih gösterir ona. Biz şu anda herhangi bir öngörüde bulunamayız. Peki hocam Rusya bu yapısını söyleyemeyelim. Bunu niye söylüyorum? Şimdi oraya buraya saldırıyor işte. Gürcistan, Kazakistan’a bir ufak müdahale yandan bir müdahale.
Bugün Ukrayna yarın belki başka yerler ama Rusya bir yandan burada daha önce konuştuk Rusya’nın bir nüfusu ihtiyacı var. Yani dev bir arazi 140-150 milyonluk bir nüfus buraya yetmiyor. Bu dev arazi ama bir yandan da ekonomisi güçlü değil yani evet bir ekonomi var ama toplumsal gelir yeni yeni 10 bin dolarları aştı birkaç sene önce aştı. O da büyük doğal kaynaklarla bir sanayi hakiki bir sanayi toplum olamadı.
Gelişmiş bir altyapısı olmasına rağmen gerçek bir sanayi ülkesi halinde de gelemiyor. Daha çok işte yeraltı zenginliklerin üzerinde duruyor ve bu nedenle de zaten yani gelişemediği için de taşıyamadığı yüklerden kurtulmak için dağıtmıştı birliği. Şimdi yeniden bu birliği kurmaya çalışıyor. İmparatorluk olarak başka bir haldta neyse fark etmez. Bunu taşıyabilir mi? Ya bugün Ukrayna yarın oraya buraya aldığı zaman bunlar ona yük olur mu?
Yoksa artık Rusya o Sovyetlerin son dönemindeki zayıf Rusya değil mi? Şimdi şu var. 1991 de Rusya dağıldı. Sovyetler birliği dağıldı. Gorbachev esasında Rus devletinin Rus milletin içinden çıkan en akıllı adamlardan birisi. Yani Rusya’ya Rusya’nın taşımış olduğu bu tarihi yükün aslında Rus toplumuna
ne kadar büyük bir maliyet getirdiğini gördü. Artık Ruslarında demokratik bir toplum bir refah toplumu olabilmesi için sırtındaki bu büyük kamu bu büyük bir devlet yükünü yani bütün Doğu Avrupa’nın aslında jandarmalığını yapan bir Rusya var ama üretmeden bunu sadece devletin organizasyonu ile yapan bir Rusya var.
Bunu kaldıramadı işte 1900’ü kaçta başladı bu Rus yeni modern Sovyet İmparatorluğu 45’lerde başladı desek 91’e kadar 50 sene ancak devam etti 40 sene ancak devam edebildi. Şimdi sorunuza gelince yani Rusya’yı şu anda bıraksanız kendisi yıkılır yani belli bir süre geldikten sonra yani bütün Doğu Avrupa’yı alsın fazla götüremez yani.
Fakat işte şimdi mesela komünizmden daha farklı bir yöntem de geliştiriyor Putin. Hakan Bey’in dediği gibi aslında milliyetçi emperyalist bir yöntem. Mesela komünizm döneminde bütün Doğu Avrupa’da Rusya bir jandarmalık yapıyordu. Yine de insanlara bir iş veriyordu ekmek yemelerini sağlıyordu. Yani bu insanlar bir devlet koruyuculuğunu yine de hissediyorlardı.
Yani fakat şimdi Rusya artık bir emperyalist bir devlet olarak doğrudan doğruya sömürgecilik şeyi ile bunları yapmaya çalışıyor. Yani Yemenlik altına aldığı alanların yeraltı yeryüzlü kaynaklarına hükmediyor. Ama oralara bir refahan gitmesi önünde de herhangi bir çaba sarf etme ve bir sorumluluk
yapma anlayışında değil.