Zaman neden görecelidir? Prof. Dr. Erkcan Özcan yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=IeuNzOl__TQ.
quantum evrene baktım, döndüğüm, girdiğimiz zaman zaman algısı değişiyor mu? Zaman değişiyor mu? Yani quantum sonuçta elimizdeki quantum mekanide ilgili işte Schrodinger denkleme gibi denklemler zaman açısından bir tercihte bulunmuyorlar aslında. Ama zamanın bir akış yönü olduğunu düşünüyoruz. Geçmişi hatırlıyoruz, geleceği bilmiyoruz değil mi? Geçmişle gelecek arasında bir fark var gibi. O farkın nereden geldiğine ilgili şu anki, nasıl diyeyim, en modern bakış tarzlarından bir tanesi bunu quantum mekanine bağlıyor. Quantum mekaninde dolanıklık diye bir şey var. Ve o dolanıklığın işte uygun beddy şartlar gerçekleştiğinde evrenin entropisinin artmasına sebep olduğunu. Bu entropinin arttığı yönde de işte entropinin düşük olduğu zamanları hatırlayabildiğimizi
entropinin yüksek olduğu, dağınıklığının, düzensinin yüksek olduğu şeyleri bilmediğimizi, bilemeyeceğimizi den bağlayıp böyle bir zamanın yönünü bir çeşit quantum mekanine bağlıyoruz ama bu şey yani… Ama şey olsaydı ne olacaktı yani evren hani büyük patlamadan gelince işte sonra bir daha büyük çöküşe gidiyor olsaydı o zaman zaman ters mi dönecek? Evet öyle olacaktı. Yani o bana çok gelmiyor. Yani benim şeyim yaklaşımım gene o ilk baştaki şeye dönerse ki yani biz o zaman dediğimiz boyutta ilerlememek elimizde olmadığı gibi durmak da elimizde değil. Dolayısıyla o şeyin hani bizim o boyuttaki hızımızın sürekliliği hani continuity, sürekliliği yüzünden geri dönemiyoruz. Yoksa hani bütün renklemlerde t’ye yerine eksi t’ye koyduğun zaman
yine çözülüyor. Evet ama yani o… Yani quantum’da da böyle, klasikte de böyle. Evet ama sonuçta quantum mekanini de dolanıklık aldıktan sonra yani neyse bence bunu bir şey kendi aramızda… Enorlu mu? Reklam verdiğimizde aramızda konuşalım da… Çünkü içine çıkmaz bir yere doğru. Evet çok dağılacak. Belki şöyle bir şey oluyor bu arada zaman nedir falan deyince insanlar yani insanlara ne geliyor? Ben kendi çocuğuma ya da işte ne bileyim eşime sevdiğim insanlara zamanıdır diye sorduğumda bunların hiçbirisi onlara bir şey ifade etmiyor bence. İfade etmiyor. Evet ne ifade ediyor? İşte antik Yunan’daki işte fikirler geliyor işte mesela hani şimdi diye bir şeyin varlığından emin gibiyim değil mi? Şimdi şu anda konuşuyorum. Şu an. Evet ama eminim yarım saat sonra gene bir başka soru içerisinde Kazar’a ha şimdi diyeceğim. O zamanki şimdinin o şimdi olduğundan yüzde yüzde emin olacağız değil mi? Onun için mesela bir bakış tarzı diyor ki bu şimdileri birbirine hiçbir şekilde ayırt edemeyeceğimize göre geçmişteki ve gelecekte ki bütün şimdiler eşit derecede gerçektir demek ki öyle işte bu videoda ya da neyse yansıda olan vlog evren fikri çıkıyor. Yani her an var orada bir yerde kayıtlar şey gibi mesela bir video seyrediyoruz. Video işte artlistte kayıtlı birinci karesi de var ikinci karesi de var filmin sonuna
kadar bütün karesi var böyle kayıtlı her bir kare bir şimdi. Bu bir bakış tarzı işte ebediyetçilik denilen bir de diğer bakış tarzı da diyor ki ya şimdi aslında ben bir sürü şimdi şimdi diyorum ama bu şimdilerin varlığından kesin emin olabileceğim sadece bu anki şimdi. Evet gelecekte ki şimdilere daha gelmedim. Geçmişteki şimdilerin de varlığından garanti yapamam. Yani mesela belki ben şimdi niye göre söylüyorum. Biraz önce şimdi dediğimi düşünüyoruz değil mi hepimiz böyle bir hatırlama var. O hatırlama nerede beyin de bir sinyal olarak kaydedilmiş durumda. Pekala işte prensip olarak evren bir mikrosaniye önce böyle kurgulanıp beynimize de o elektronlara işte neyse nöronlar böyle bir şekilde konmuş olabilirdi ve biz biraz önce şimdi dediğimi hatırlıyor olabilirdik gene. Şimdi dolayısıyla bir perspektif de bu işte sadece şimdiki şimdi gerçek gelecek ve
geçmişin gerçekliğinden emin olamayız. O yüzden de işte prezentist deniyor bunlarda şimdiciler şimdicilerle ebediyetçiler şey kavga ediyorlar 2000 yıl boyunca ama 20. Yüzyılın başında bu şekilde felsefi olarak tartışmayı bırakalım diyorlar insanlar yani bırakın demiyorlar. Onda tartışmaya devam ediyorlar da biz bununla ilgili ne ölçebiliriz. Şimdi bu bu böyle bilimin güzel bir tarafı bu felsefe yaparak soru uzayını genişlemeye
işletiyorsunuz ama bilim yaparak daha basit ufak şeyleri modelliyebilirsem oradan ne çıkarabilirim diye bakıyorsunuz. Ölçülebilir deneyle test edilebilir hepimizin beraberce kabul edebileceği ortak bir şey yapıyoruz bir işlem. O işlemin sonucunda da aslında tabi bilimin hani 17 18. Yüzyıl civarlarında felsefeden büyük ölçüde ayrıldığını da hesaba kapmak lazım.
Yani ama yani hani özet olarak şimdi kendi aramızda bile ama sanki hocam tekrar felsefeli yakınlaştığı yerlerde var şu anda. Tabii ki tabii ki. Neyse yani sonuçta hani zamanın ne olduğunu her bir fizikçi gözünü kapatıp biliyor ama formüllerinde de kullanıyor. Yani geleceğiyle ilgili öngörü yapmakta veya veriye bakıp geçmişte ne olduğu ile ilgili gene hesap yapmakta kullanabiliyor. Ama işte zamanın işte tırnakçısına tam ne olduğu ile ilgili şimdi galiba üçümüz üç ayrı tanım yapabilir durumda.
O an öyle oraya geldi iş.