Büyük yok oluşlar hangi canlı türlerinin sonunu getirdi? Prof. Dr. Nüzhet Dalfes yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=A04PHwh7ALk.
Şöyle bir şey var, yani bu bizim özellikle dördüncü zamanda yani Kuaternal’den dördüncü zamanda gördüğümüz iklim dalgalanmaları çok da güzel bir şekilde anlatıyor Emrah. Aslında bu biyolojik çeşitliği üreten bir itici güç. Fakat ben sıfır numaralı slide’ıma veya işte galiba bir numaralı slide’ıma gireyim. Nusrul abinin bir numaralı slide’ı.
Ondan sonra. Nerede bakalım gelsin o slide. Evet şimdi şöyle bir şey var yani örneklerini Emrah da daha önce verdi.
Yer tarihinde ki burada son işte 500-600 milyon yıla bakıyoruz. Bunun daha da öncesi var. Burada gördüğümüz gibi bu buzullahşmaların olduğu dönemler yalnız son iki milyon yılda iki buçuk milyon yılda olmuyor.
Onun çok dahacı Brazil tümлишk Ente’nin bu dönemler var. Hipermyon karboniferde karşılaşıyoruz, massively sık grandfather
yerlerde karşılaşıyoruz. Burada aslında bir şey görüyorsunuz. Bir sıcaklık zaman serisi görüyorsunuz. Bunda dalgalanmalar var. Ve bu buzullahşma dönemlerinin olduğu zamanlar tabii sıcaklıklar düşüyor. Biz özellikle son işte iki buçuk iki doktu altı milyon yılla ilgileniyoruz. Aslında şu soruyu sormak lazım. Yani buradaki herkes bir şekilde kuaternelle ilgileniyor. Dördüncü zamanla neden ilgileniyoruz? O soru
çok çok önemli. Çünkü ııı biz ilerisiyle ilgili birtakım şeyler söylemeye kalktığımızda bize referans olacak. Ve bugünkü koşullara çok benzer ve içinde boğum miktarda iklimsel değişikliğin olduğu bir dönem lazım. O döneme bakıyoruz ve o dönemde aslında bir anlamda iklim modellerimizle sınayabiliyoruz. Bugüne benzeyen aşağı yukarı bugünün falan olsunlar florasına sahip olan fakat ııı ciddi birtakım iklim değişikliği üzerinden ııı iklimin dalgalanmasıyla yaşamış dönemler. Şimdi bundan sonraki silahını rica edeyim ben. Evet şimdi Emrah da söyledi. Iıı özellikle son ııı buzul maksimumunda yani bizim LGM’yle gösterdiğimiz genellikle last collation maksimum yani son buzul maksimumu aslında ilginç tabii bir tarafta Antarktika var.
Antarktika’da ııı daha geniş alanlar kaplamış buz var. Tabii burada yalnız buz değil aynı zamanda Antarktika’nın etrafında deniz buzu var. Deniz buzuyla karabuzu farklı şeyler. Deniz buzu denizin deniz suyunun soğuması ve buz tutmasından oluşuyor. Ve farklı bir mekanizma. Iıı fakat kuzey yarım güre tabii bizi çok daha ilgilendiriyor. Belki kuzey yarım güreyle ilgilenmemizin sebeplerinden bir tanesi de
ııı yani bu karaların burada çok olduğu ve burada bizim gibi karasal hayvanlarla ııı işli dışlı olanların buralarda uzun süreden beri yaşadı. Şimdi ııı yirmi milyon yıl önce ııı son buzul maksimumunda ııı Kuzey Amerika’yı çok ciddi bir şekilde kapsayan bir ııı
var. Hortus ikiye bir bir kordilere tarafında tabii burada sopam olmuyor benim onu size gösteremiyorum ama orada bir çizik var böyle şey tarafında Alaska’nın ııı güneyinde. Orada da böyle bir koridor var. Ama cidden bu Lawrence ııı buzulu dediğimiz, Laurentide buzulu dediğimiz buzul kırar tarafı kapsamış. O zaten Grönland’a birleşmiş. Diğer
diğer tarafta da şeyle, İskandinavya ve Kapsiyon bir buzullar. Bu buzulların etrafta olması önemli çünkü buzulların yani böyle büyük buz örtüleri var. Bir de sağda solda, demin konuşurken de bahsettik, işte İran’ın dağlarında, alplerde falan
çok gelişmiş birtakım vadim buzulları var. Bunlar her tarafı kaplamıyor ama bunlar da çok önemli vadim buzulları. Nusret abi bunları üç aşağı beş yukarı bahsedip bu kadar detaya bence gerek yok. Şunu öğrenmek isterim. İzleyiciler de merak edin. Şimdi az önce Emrah’ın bahsettiği karbondioksit azalmasının sebebi neydi? Niye aniden azaldı karbondioksit? Karbondioksit nasıl etkiliyordu? Azalması nasıl etkiledi? Bugün yine karbondioksit miktarını arttırıyoruz. O gün, bu güne nasıl bir yansıma, nasıl bir örneği teşkil eder? Ondan biraz bahsetse. Çünkü bu kadar detay, harita… Tamam, tamam. Ama bu önemli yani bu coğrafya önemli çünkü aslında Emrah’ın peşinde olduğu türleşme ile ilgili süreçleri de bu coğrafya önemli. Onu biraz sonra tekrar anlatacak Emrah çünkü. Tamam. Şimdi karbondioksit hikayesi şöyle. Karbondioksit hikayesi karışık. O kadar iyi bilmiyoruz bunların cevaplarını çünkü hani köpek ve kuyruğu meselesi var ya. Hangisi köpek, hangisi kuyruk? İklim değiştiği zaman biosfer etkileniyor, canlılar etkileniyor, bir bitki hayatı etkileniyor ve bunun sonucunda daha çok karbondioksit yutuluyor, bitkilere bağlanıyor. Veya hatta iklim soğuk yola değiştiğinde belki de bu karbondioksit ortaya çıkıyor. Bu karbondioksitin gidiş gelişi meselesi bizim için her zaman için bir sorun.
Ama şu anda yani karbondioksit biosfer tarafından bağlanabilen, çekilebilen bir şey. Çekildiği zaman da okyanuslarda, özellikle çekildiği zaman okyanuslarda alpler tarafından, mikroskopik alpler tarafından bu karbondioksit yutulup pekala okyanusun dibini boylayabiliyor. Onun için yani karbondioksitin oynaması iklimden dolayı mıdır?
Yoksa iklim karbondioksitin oynamasından dolayı mı değişiyor? Bu o kadar da kolay cevaplanacak bir soru değil çünkü ikisi birbiriyle yakın. Tam yumurta tavuk durumları orada yani. Bir sonraki sınavda. Evet aynen, o var ya onu. Şimdi bunları nereden biliyoruz bu karbon? Şimdi bir kere bu sadece son buzlu maksimumunda nelerde buz olduğunu gösteren bir resim. Bundan sonrakine gidelim. Şimdi bu buzulların ne yaptığı bir sonraki sınavda alayım. Bu belki dünyanın en meşhur buzullarından bir tanesi. Merdo Glas Araplardaki. Ondan sonra bu amca değil tabii ondan önceki merdo glas burada. Merdo glas aslında son zamanlarda baya çekilmeye başladı. Yani bu buzlar eriyor.
Şimdi bu buzul çağlarının gelen eski buzlar için çeşitli fikirler var tabii. Bunları bir astronomik teoriye bağlamak pekala mümkün. Onu ilk önerenlerden bir tanesi. Bir sonraki sınav. Bir sonraki sınav. Evet bu İskoç amca. Bu James Crowell.
O Crowell diye okunuyor işte herhalde öyle okuyor İskoçası. Ondan sonra bu adamcağız bu işin astronomik bir takım süreçlerden dolayı yani yerin yörüngesinde olan bir takım oynamalardan dolayı ve bunun getirdiği güneş güneşlenmedeki azalma çoğalmadan dolayı olduğunu düşünüyor. Bunun sağlam bir takım fikirler. Bunun gibi başka bunu düşünenler de var ama en somut olarak bu düşünüyor.
Bir sonraki evet aslında bunların sırası ters olmalıydı bence. Bu bu kişi çok önemli bir adamcağız. Biraz hani burada Celal rolünü oynamam lazım. Bilim tarihine. Lübeggasi aslında İsveç, İsviçre doğumlu.
Ondan sonra bir şey bir biyolog, geolog, naturalist ve eğitiminin bir kısmında da küviyeden şey yapmış yani Feyza almış birisi. Küviyeyle beraber çalışmış hatta bunun yaptığı bir takım balıklarla ilgili çalışmalar var ki küviyye onu bayağı övüyor. Fakat küviyeli bu yaptığı işler bittikten sonra Amerika’ya göçmüş.
Sonunda hayatını geri kalktık. Bilim hayatını geri kalktık. Amerika’da yaşamış ve Amerika’da ölmüş bir insan. Şimdi bu Lübeggasi çok ilginç bir adam çünkü yani hepimiz duymuşuzdur. Harvard’ın önemli bir müzesi var. Karşılaştırmalı zooloji müzesi var. Karşılaştırmalı zooloji müzesini kurduran adam bu. Belki de ilk defa şeylerle bir takım kamusal kaynaklarla bir doğa tarihi müzesi kuruluyor.
Bunun arkasında Lübeggasi diyor. Çok ilginç bir adam. Yaptığı böyle çalışmalar var. Bir sürü şey de Simisoniye’ne yaptığı önemli katkılar var falan. Neyse. Yani bir yerde bu görülen, Alplerde görülen buzulların kalıntıları ki bunlara biz de diyoruz, moren diyoruz. Bu morenleri açıklayan bu buzulların daha geniş alanlar kapsadığını, ondan sonra gidip geldiğini, zaman için değiştiğini ilk sistematik olarak söyleyen adamlardan bir tanesi Lübeggasi. Bir sonraki slide.
Şimdi bunların bir yerde bir matematiksel çerçeveyi oturtan adam da,