Mehmet Doğan: “Bu krizi savaş öncesi ve savaş sonrası yaşananlar diye ikiye ayırmak gerek”
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=jyqdUUJ7Jm0.
Enerji krizi. Bu enerji krizinin sebebi nedir? Niçin enerji fiyatlarında böyle bir artış meydana geldi? Niye dünya ekonomileri, özellikle bizim ekonomimiz bu enerji meselesinde bu derne köşeye sıkıştı? Valla aslında siz çok güzel açıkladınız baştan işte özet kısmında. O zaman gidiyoruz. Ben biraz detaylandırabilirim sadece sizin dediklerinizi. Bu krizi ikiye bölmek lazım. Savaş öncesi yaşananlar ve savaş sonrası yaşananlar diye. Savaş sonrası yaşananlarında kısa bir kronolojisini vermekte
fayda olabilir. Savaş öncesinde aynen sizin dediğiniz gibi pandemi sırasında talep çok düştü. Düşen talebin yanında bu kadar düşük bir talep beklenmiyordu. Ars çok fazla oldu. Fiyat yerlerde süründü. Bunun Amerika’daki üreticilerinden tutun. Rusya’daki üreticilere kadar çok büyük etkileri oldu. Dolayısıyla inanılmaz düşük fiyat seviyesini gördük. Yani neyi gördük? Avrupa’da 61 dolarları gördük. Dolar 1000 metreküp rakamlarını gördük. Doğalgazda. Tarihin herhalde en düşük zirveleriydi. Petrolde de negatif fiyatlar bile görüldü. Bir ara petrolü bedava veriyordu. Yemilere yükleyiyordu depolamak için. Doğru çünkü bizim petrolle birlikte gazın üretildiği sahalarda gaz satıldığı için petrol üretilmek zorunda kaldı. Elde kalan petrol de maalesef depolar bulunca negatif fiyatlara kadar gitti.
Sonrasında talepte bir artış başladı. Çin’de ve Avrupa’da bir artış başladı. Türkiye’de de ciddi anlamda talepte bir artış oldu. Bu artış olurken, hani derler ya sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. Ondan dolayı bir sonraki seneye tam da hazır olmayan üreticiler, yani geçen sene çok zorluk çeken üreticiler, o arzı karşılamak için yani o talebi karşılayacak arzı
yaratmadılar, yaratamadılar. Yaratmadılar mı yaratamadılar? Tam anlamıyla aslında sıkıntılar da var. Mesela Norveç’te Covid Pandemi zamanında olan bakım işleri pandemi sonrasına kaldı, üretimde yavaşlamalar oldu. Rusya tarafı şey davrandı, yani benim kontratsal hükümlülüklerim var, sözleşmesi hükmüle, o kadar ben mal veririm dedi haklı olarak. Amerikan üreticileri zaten sıkıntı içindeydi, ona göre bir planlama yaptılar. Dolayısıyla bir şekilde arz talep dengesi bozuldu, bozulan denge nedeniyle de aslında tüccarlar da bu dengenin bozulmasına yardımcı oldular diyebiliriz. Neden? Fiyatlar aniden artış gösterince, yani 150 dolar 200 dolar’a çıktığı zaman bile düşük seviyeler denebilir ama 60’dan 200’e çıkması birden bire depolardaki gazın da satışına neden olmaya başladı. Çünkü çok büyük bir kârdan bahsediyoruz. Şimdi için çok ucuz tabii o fiyatlar ama bu dengesizlik depoların da boşalmasına neden oldu. Dolayısıyla bu kriz büyüyecek devam etti, fiyatlar da arttı. Tabii bu arada bu fiyat artışında Kuzey Yakım 2’nin açılması beklenen, Kuzey Yakım 2 boru hattı projesinin açılmaması. Bu Amerika’dan dolayı mı açılamadı? Yani böyle diyebiliriz. Yani Almanya’nın kararı, daha doğrusu mevzuatsal açıdan Rus’tan önüne bir takım işte 3. parti tarafları erişimi konusunda kurallar getirdiler. Ruslar bunu bir kısım yapabiliyorlardı, yapamıyorlardı ama işte politik nedenlerden dolayı diyebiliriz. Bu boru hattı açılmadı. E açılmadıktan sonra da arkasından fiyatlar çok yükseldi. Sonrasında da maalesef savaş olayı gündeme girdi. Savaş başladıktan sonra da durum çok çok daha kötüye gitti.
Neden? Kronolojik olarak bakarsak aslında soğuk savaş zamanı dahil enerji hiçbir zaman siyasi ve politik konuların denklemin içine giren bir meta olmadı. İlk defa bu krizle beraber… Niye mesela 73’te büyük petro krizinde olmadı mı? Ya o diyebilirsiniz ama doğal gazı anlamında bakıyoruz. Doğal gazı anlamında Ruslar hep yani geçmişe baktığı zaman… Artık güvenliğini temin etmişlerdir. Temin ettiler. Ama büyük ihtimalle o gel geldi diye düşünüyor herkes şimdi. Ya o kadar yıl gel gel yapar mısınız? O da apayrı bir konu. Ya bu kadar yıl mı beklediniz bu gel gel yapmak için? Benim… Ben şöyle gördüm bu olayı. Bu kriz olur olmaz. Kuzey akım iki projesini Almanya’ya iptal etti. Şimdi bu beklenmedik Avrupa’dan gelen bir hamleydi. Bu hamleye karşılıklı sonra karşılıklı hamleler devam etti. Ve çok ağır hamleler devam etti. Mesela Gazprom Almanya’daki hisselerini ve asetlerini Gazprom Germanya’nın hisselerini tuttu bir tane DJ hesaptı mesela.
Bir euro bedelle bir tane gece kulübünün DJ’nin… Yani bu alay etmek gibi bir şey. Onun üzerine Alman EPDK’sı Gazprom Almanya’nın hisselerine el koydu. Ukrayna’da bir çıkış noktası yani Rusya’dan Ukrayna’ya geçen bir nokta savaş nedeniyle kaybedildi vesaire. Türbün krizi filan derken bir Ocak 2021’de yaklaşık 385 milyon günlük gaz Rusya’dan giriş vardı. Almanya’ya.
Kuzey-batı Avrupa’ya diyebiliriz. Şu andaki miktar 60’larda. 5.000’e düştü. Evet yani 385’ten 60’lara geldi. Ve bu çok ciddi bir kayıp. Şöyle anlatmak lazım bu miktarın neye tekabül ettiğini. 330 milyonluk bir kayıp var. Türkiye en soğuk kışını yaşasın, en soğuk kışını. Bütün Türkiye’nin tüketimi 320’lerde falan olur. Günlük mü? Günlük. Yani Türkiye’nin bütün gaz tüketimi kadar…
Türkiye büyük bir ülke. Çok da ciddi bir gaz tüketiçisi. Tüketimi kadar bir tüketimi şu anda Kuzey-batı Avrupa’yı kaybetti. Depoları fena doldurmadılar. Çünkü bu krizle beraber savaş sonrası aslında Rusya gaz tedavine devam etti. Yavaş yavaş gaz kesintisine gidiyor. Yani bu 385 birden 60’a düşmedi. Kademeli olarak geldi. O sırada depoları biraz doldurdular.
Onu sıvı doğal gazla yer değiştirmeye çalıştılar. Çin’in düşen talebi vesaireyle bir parça toparladılar. Ama bu toparlama bu kış için maalesef yeterli değil. Onu da bugünkü fiyatlarla görüyoruz. Bizim bugün borsada gördüğümüz fiyat yarının fiyatı ve bir ay sonrasıki fiyatı yaklaşık 2400. 2400. Yani fiyat yükseldi 200’den malları sattılar dediğimiz noktada. Bu şimdi 10 katına çıktı. 12 katına çıktı. Yarınki fiyat yani 2300’lerde bir ay sonrasıki fiyat 2400’ler gösteriyor. Yani 61 dolarlardan en düşük olduğu seviyeden 2400 dolarlara geldi. Bu çok yıkıcı bir fiyat. Yani bu fiyatın etkisi bizim gibi ülkeler için çok zorluklar yaratacak bir seviyede olduğunu söyleyebilirim rahatlıkla. Teşekkür ediyorum. Tabii şimdi burada konuşmamız gereken şeyden bir tanesi bu 61 dolar ve 2400 dolar gibi uç rakamlar aslında sözleşme alıcıları ne kadar ilgilendiriyor. Yani şimdi sizin Rusya ile uzun dönemli bir sözleşme. Mesela biz 61’den de alamadık bunu ama 2400’den de almıyoruz. 2400’den aldığımız anlar olacak mı? Belki olacak diye. Evet belki değil yüzde yüz olacak. Çünkü Türkiye uzun vadeli sözleşmelerle özellikle kışın konutların devreye girmesiyle yaratılan talebi karşılayamıyor. Şöyle düşünelim bizim 300 gibi bir talebimiz olsun 300 milyon günlük gibi uzun vadeli kontratlar ve uzun vadeli elenci kontratlarıyla biz ancak 225’ler seviyesindeyiz. 100 aşamız var. Evet. Yani 70-500 civarında. O yüzü 2400’den almak zorunda kalacağız maalesef. Peki diğerini kaç talıya biliyor muyuz? Diğerini bunlar gizli bilgiler. Devletin bilgiler ama bir duyumlar var tabii. Yeni yaptığımız sözleşme ve özel sektörün yaptığı sözleşmelerde Rus gazının bir miktarını yüzde 70 oranında olduğu söyleniyor. Bu 2400’lü fiyata bağladığımız konuşuluyor. Ama bunun doğruluğunu maalesef teyit etme şansımız yok. Peki en düşük olduğu zamanlar benim hatırladığım son 260’lardan aldığımız dönemler vardı. Tabii tabii yani o 300’ler. Yani şöyle düşünebilirsiniz Fatih Bey petrol endeksli kontratların bir tane magic formülü vardır. Yani söyleyelim yani bu batı Avrupa fiyatlarında da bu böyledir. Balkanlarda da eskiden böyleydi. Petrol fiyatlarının 6 ay veya 9 aylık avarajını alırsınız brand petrolün. Onu 4 de çarparsınız. Tamam bu 4 size bir fikir verir. Yani belki işte atıyorum 80 dolar ise ortalaması 320 dolar. Belki 330 olur, 340 olur. İşte çünkü tünevlere bağlıdır. Şu anda brand petrolün ne kadar varili? Varili şu anda yüzler civarında diyelim.
Yani aslında 400 olması gereken şey. Evet 400 dolar. Ama tabii 9 aylık avaraja bakarsanız belki 90 dolarlardır. 360, 330, 360 arasında bir yerden şu anda alıyoruz. Olması gerektirirken? Evet. 2400 de. 2400 derdi evet.
dishrigirgin easierIMg상