Ekonomist Barış Soydan Ekonomideki Son Durumu Anlatıyor…
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=IMS0_3UORdg.
Bu işin en basit şeyi anlaşılabilecek yanı enflasyon. Yani çünkü enflasyon var. Çünkü enflasyon şu anda %19.58 resmi enflasyon yıllık. Merkez Bankası’nın politika faizi kaç? %16 şu anda. Yani Merkez Bankası’nın politika faizi enflasyonun 3.5-6. İşte bu yüzden. Hani işin en basit cevabı ama bunu tabii ki sebebini bilmeyenler
ne alaka diyebilir onu da anlatayım. Şimdi enflasyon bu kadar yüksekken, Merkez Bankası’nın faizi sonuçta bankaları mevduat faizini de belirliyor. Bu kadar yüksekken enflasyon biz bankaya koyduğumuzda paramızı diyelim ki 10.000 liramız var. Bank biriktirdik, bankaya koyduk. Bankada Merkez Bankası’nın kertelizi aldığı için mevduat faizini diyelim ki %17 faiz veriyor. Şimdi bu ne demek?
Mevduata %17 faiz alıyoruz bir sene ama bir senelik enflasyon %19.5. Yani bir sene sonra faiz bile kurtarmıyor, %2.5 bizim paramız eriyor. Real olarak eriyor. Yani güneş görmüş bir kardan adam gibi enflasyon karşısında paramız eriyor. Bu durumda bir insan, vatandaş ne yapar?
Yani bile bile, göstere göstere parasının eriyeceğini bile bile bankaya, mevduata koyar mı? Koymaz. Ne yapar peki? Dolara döner. İkinci para bilir mi bize? Türk lirasını satar, dolar alır. Veya altın alır veya euro alır. Peki Türk lirasını satıp dolar alırsa Ayşe teyze ya da Ali Rıza amca ya da Barış abi, alırsa ne olur? Türk lirasının değeri düşer, doların değeri artar.
Bunu herkes, yani Türkiye’deki 1 milyon, 3 milyon kişi yaptığında bir kitle etkisi oluşur ve doların değeri artar, TL’nin değeri düşer. Neden? Çünkü en basit iktisadi gerçek bir şeye talep artarsa, yani burada dolar, dolara talep artarsa, bir şeye talep artarsa o şeyin fiyatı artar, bir şeye talep düşerse fiyatı düşer. Yani Türk lirası. Olay aslında bu kadar basit.
Yani 3 tane bence olasılık var. Birinci olasılık genellikle iktisatçıların üzerinde anlaştığı ihtimali söyleyeyim. Yani ağırlıklı görüş. Türkiye ihracat odaklı büyüme modeline geçti. Artık doları umursamıyor yöneticilerimiz. Ne demek bu? Yani Türk lirasının değeri düşsün, dolar yükselsin.
Ne kadar yükselirse bizim ihracatçılarımız ve turizmcilerimiz o kadar rekabet gücünü arttıracaklar. Niye arttıracaklar? Çünkü bizim ihracatçımızın mesela işçilik maliyeti, yani çalıştırdığı işçilerin ücreti dolar bazında düşecek. Yani askeri ücrete çalıştırıyorsa, askeri ücret geçmişte 350 dolarsa şimdi 300’ün altına indi. 300 doların altına indi. Bu ne demek? Bu bizim ihracatçımız daha düşük maaşa işçi çalıştırıyor demek dolar bazında. Kârı daha fazla alışıyor. Kârı artıyor. Dolayısıyla fiyat kırma, yani Çinli rakipleri karşısında fiyat kırma imkanı arttı. Fiyat kırar ve Çinli rakiplerini ekarte ederek müşteriden siparişi kapar. İkinci teorik komplo teorisi. Lütfen en sevdiğiniz.
Deniyor ki bu politikayı belirleyen isimler veya çevresindeki birtakım isimler, yani onlara akıl veren, onları yönlendiren isimler önce dolarda pozisyon alıyor. O sevdiği, biliyorum o teoriyi. Birileri zengin oluyor. Tamam. Olabilir ki öyle bir şey. Merkez Bankası bu kararından önce birileri dolara geçiyor veya dolar alıyor. Bunu bilerek pozisyon alıyorlar. Teorik olarak olabilir.
Ben pratik olarak bunun olabileceğini düşünmüyorum benim kişisel görüşüm. Duyulur. İki, bir de yani şimdi bizim devletin başındaki insanların para kazanmak yani parayı götürmek için o kadar çok başka yolu var ki. Bana da biraz şey geliyor. İhalelerinden bilmem nesile kadar bin tane yolu var. Yani o dolarla para kazanma bana şey geldi o çok.
O teoriyi ben de bir iki defa duydum. Yani buna isyaçları yok. Parayı götürmek için başka yollar var. Yani bununla uğraşmayacaklarını düşünüyorum. Ama hani bir şey biliyor muyum bilmiyorum. Üçüncü ne abi? Üçüncüsü de şu. Biliyorsunuz İslam dini faize karşı. Dini bir şey de var. Evet dini bir şey var ve
Devlet başkanımız Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yaşlandı. Yaşlı insanlar yaşlandıkça belli konularda fikri sabitler oluşur. Yani bir konuya böyle düşünüyorsa hani sen bin dereden su getir değiştiremezsin onun fikri.
Ben dedemden biliyorum. Seninde belki yaşlı büyüklerin yaşlı akrabalarında da karşılaşmışsındır. Yani yaşlı insanların bazı konularda fikri sabitleri vardır ve onları hayatta değiştiremezsin. Bir olasılıkta bu. Yani ben Sayın Cumhurbaşkanı’nın bu konuda çok inandığını düşünüyorum. Belki de o haklıdır. Ama hani gelişmeler çok da haklı olduğunu göstermiyor. Ama onun bir düşüncesi var. Faiz bütün kötülüklerin anasıdır.
Yani zaten söylüyor bunu. Hani bu söylemediği bir şey de değil. Bunu söylüyor ve orada da kalıyor. Yani yıllardır bu konudaki pozisyonunu değiştirmedi.
Üçüncü olasılık da bence bu.