James Webb uzayda nasıl çalışacak? Prof. Dr. Ersin Göğüş yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=Z2PuaNF7rLM.
Bu noktaya değinmek isterim. Siz defaatle söylediniz. 24 yıllık bir proje aslında daha da uzun. Kısacık Amerika’da bu işler nasıl olur ondan basınmak isteyin.
Amerikan Bilimler Enstitüsü yani bilim akademileri özellikle uzay bilimleri alanında her 10 yılda bir bir durum tespiti ve NASA’ya yol gösterici bir döküman hazırlar. Bunu 1970’lerden beri yapıyor. 80-90. 2000 yılının raporunun da ilk sırada desteklenmesi denen proje.
Ama oraya gelmek kolay olmadı. Çünkü 90’ların başında Hubble dünyanın en büyük fiyaskosu olacakken düzeltildi. Düzeltildi ve hala bakın 30 yıllık faaliyetinden sonra hala dünyada inşa edilmiş en yüksek çözünürlüklü fotoğraf makinesi.
Ve yürüyede. Muazzam bir. Aslında çok yüksekte değil. Az önce iskender hocamız da bahsetti 450 km. Yani buradan Ankara’ya bir çubuk bir sopa tutun onu yukarıya kaldırın o kadar. Hemen şurası. Şimdi bu aracın gideceği yer öyle yakın değil. Tamir edilebilecek bir yer değil. Bir kere bozuk giderse bir daha ulaşılamıyor. Bir daha ona dokunamazsınız. Yani insan eline dokunamazsınız. Evet. İşte 2001’de 2000’de bu rapor yayınlandıktan sonra NASA bunu desteklemeye karar verdi. Ve 2000’li yılların başında işte bu kadar ağır bir roketi yükü taşıyabilecek roket sayısı azdı. Yani Elon Musk şirketini 2002’de kurdu. O zaman işte Ariane vardı. Şimdi Ariane hocamız bahsetti. Belki de Ariane daha güvenilir daha büyük olduğu için. Çünkü Falcon Heavy’nin henüz daha başarılı bir görevi yok. Falcon Heavy yok ortada. Falcon zaten yok o zaman. SpaceX yok ortada. 2002 bildiğim kadarıyla SpaceX’in kuruluşu yani böyle ağır bir yükü yörüngeye taşıyacak güvenilir. Çünkü işte Boeing’in ortak şirketleri var, ULA. Onun dışında işte Amazon’un da şirketi yok. Yani hiç kimse yok. Amerika’nın Delta roketleri de. Rusların yok mu bir kapı? Rusların var da yani o zamanda da Ruslara verilmez böyle bir teknoloji. Yani hala verilmez. İşte o noktada Ariane bunu taşıyabilecek bir roket olarak düşünüldü. Ondan sonra maliyetler o kadar arttı ki işte Avrupa Uzay Ajansı bunun bir partnerı oldu. Kanada partnerı oldu. Ama Ariane’nin de yani bizim için de işte hocam bahsetti ilk Ariane 5 denemesi problemli. Türkiye’nin ilk haberleşme uydusu bir Ariane havaya uçtu. Ama Ariane yıllar içinde çok muazzam bir yol kat etti. Şu anda başarı oranı %95’lerde. Elon Musk’ın %98 ama o çok fırlatıyor, çok know-how var ve çok şey yaptı kısa zamanda.
İşte 2007’de fırlatılmak için planlanan şey ertelene ertelene bugüne geldi. Ama burada en zor kısım fırlatma değil. Fırlatmanın sonrasında birazdan detaylarını konuşuruz. Hocam birazdan yok hemen konuşalım. Tamam. Ama önce ben birkaç şeye merak ettiğim şeyleri sorayım mı? Sorun. Şimdi hocama sordum bu uzay hava durumu. Uzay hava durumu nedir, nasıl etkiler ne?
Ne yapıyor? Hava olmaya ya da hava durumu ne demek? Hocama şimdi İskender Hoca bütün ekibi, ESA’ya, gerçekten çok dünyanın bilim camiasının ve bütün insanlığın büyük bir teşekkür etmesi lazım. Çünkü muazzam güzel bir fırlatma gerçekleştirdi ESA. Öyle güzel bir noktadan yoluna fırlattı ki, üzerinde hani rezervde tuttuğu yakıtın hiçbir parçasını kullanmadan şimdi yoluna devam ediyor.
Eğer orada bir sorun olsa, o ilk fırlatma ve sonrasında ayrılmadan sonra manevralarda biraz yakıt kullanırsınız. Bu ileriki aşamalarda yakıtı kullanmak demek. Ama onların hiçbirini kullanmadan… Ömrünü kısaltacak sonuçta. Operasyonel ömrünü kısaltacak. Bir durum olacak. O kadar güzel fırlatıldı ki, yerine oturdu ve gidiyor şu anda.
İşte o koşulların da sağlanabilmesi için güneşin rahat durması lazım. Esas mesele uzaydaki güneş. Güneş aktiviteleri tabii. Atmosferi açtıktan sonra, yani atmosfer dediğimiz de 100-150 km’den ötesi, dünyanın artık atmosferinin dış katmanları, iyonosferde ve üst katmanlarda yani güneşten gelen bir etki buna zarar vermesin. Çünkü fırlatıldıktan sonra yani o arayan burnundaki kapsül açıldıktan ve bu uzaya itildikten sonra, bugüne kadar temiz oda yani her türlü mikroptan arındırılmış odada tutulan o muazzam aynalar açıldı. Her şey ortada. Gidiyor şu anda. Açıktı. Yani aynanın bütün aksamları açıktı. İşte o ortamda…
Aynı galiba henüz açılmamış da güneş panelleri açılmış okuduğum kadarıyla. Güneş panelleri kusursuz çalışıyormuş. Her şey şu ana kadar işte bir tahta bulalım. Korona kadar bu da artık bizim için, bilim için önümüzdeki 3 hafta hala riskin bittiği nokta değil. Zaten 6 ay sonra tam kabulü yapılıp ilk fotoğrafta görev alacak. 6 ay denemeleri var. Tabii önümüzdeki yani fırlattığında da… Yeni ulaştığınız ne kadar sürecek 1,5 gün, 1 km?
1 ay yaklaşık. 1 ay. Şu anda yolun neredeyse yarısını gitti. Pardon benim 4. yansıya gelebilirsek… 4 arkadaşlar Ersin Hoca’nın 4. yansı. NASA çok güzel bir web sayfası hazırlıyor. Umarım ilgilenenler bir şekilde İngilizce anlarlar. Evet burada where is web? Web nerede? Diye araştırırsanız bugün öğle saatlerinde aldım. İşte dünyadan 800 küsür 1000 km öteye gitmiş. Yolun neredeyse %40 kalmış. Şu andaki yani bugün öğle saatlerinde hızlı 600 metre böyle saniyeye düşmüştü. Biraz yavaşladı. Ama artık bundan sonra önemli aletsel operasyonlar gerçekleştirecek. Yani açılacak bir teleskop haline gelecek. Çünkü o roketin, hocamızın gösterdiği Aryan roketinin kargo kısmında kapalıydı. Şimdi yaklaşık 230 tane manevra yaparak bakın bu her birinde çıkabilecek sorun. Bu teleskopu işlevsiz kılabilir. 230 değişik hareket yapıp bir teleskop haline gelecek. Birinci yansıya bakarsak öyle sıradan bir teleskop da değil. Altında güneş katmanı pembe renkte gördüğümüz güneş rüzgârlarını ve radyasyonunu engelleyen bir katman tabaka o da çok özel.
Onun büyüklüğü bir tenis kortu kadar. Üzerinde de altınla kaplanmış 6.5 metre çatlı teleskop. Bu bir mühendisi harikası. Aslında bu bir radyo teleskop değil mi? Bu bir teleskop. Teleskop dediğimiz şey gelen ışığı toplar bir yere odaklar.
Şimdi bu radyo çanak antense işte radyo dalgalarını toplar, optik ışığa duyarlıysa işte aynak kullanılır. Aynadan oda toplar. Bu neyi toplayacak? Bu da kızıl ötesi ışığı. Optik ile kızıl ötesinin ne farkı var ki optik ile kızıl ötesi tercih edildi burada? Çok önemli bir noktaya değindiniz. Optik ışık bizim gördüğümüz ışık.
Biz gayet net yani gözümüzde bir bozukluk yoksa, benim yakında bir sorun var onun dışında. Sizi gayet net görüyorum. Ama infrared yani termal cisimlerin hani dalga boyu olarak düşünürsek, optik ışımadan daha uzun dalga boylarına sahip ışıma o kadar net bir görüntü elde edemeyiz. Ama şu içinde bulunduğumuz ortamda bizler dahil hepimiz termal ışıma yapıyoruz. Ortam sıcaklığı işte 22-23 derece. Onun yaptığı bir ışıma var. Bizim vücut sıcaklığımız 35 derece. Bizim yaptığımız ışıma var. Aslında bu ortam kızıl ötesi…
Bu arada duvarda bizim gözümüzün görmediği ama ısı kaynağı olan bir şey var ise o infrared kamera onu görecek.
Onu görecek.