Prof. Dr. Hurşit Güneş: “Hukukun üstünlüğü ve adalet yeniden sağlanarak önemli mesafeler alınır”
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=lkfICBO3ACM.
Oğlus Arası Para Fonu Başkanı, George Yavva. Şöyle diyor değil, kültürsel ekonomik göründüğü belirliçlik son derece yüksek. Enflasyonun kalacağı hale gelebilir dünya üzerinde. Finansal koşullar tahmin eden daha fazla sıkışık. Aşağı yönelisler devam edecek ve dirneşebilecek. Ülkelerin enflasyonu düşürmek için ellerinden gelen her şeyi yapması gerekir diyor. Doğru. Türkiye enflasyonu düşürmek için ne yapabilir? Ne yapmalı? Deminden beri, başından beri siz ve bütün saygın ekonomistler diyeyim, hükümetin enflasyona karşı önlem almadığını sürekli söylüyorsunuz. Gözleri aşağıda da valiye bakanımız da diyor ki, evet almıyoruz çünkü biz büyümeyi önemsiyoruz. Siz de diyorsunuz ki, dedi bunu yani, dedik ki biz enflasyonundan biraz yüksek oldu ama büyüme rakamları vardı, o yüzden fedakarlık yaptık falan dedi.
Siz de diyorsunuz ki, büyüme de duracak, Türkiye bir reseksiyona doğru ilerliyor. Peki, bütün bunları hemen hemen herkes söylüyor zaten, bunu da bilmemek için, görmemek için ekonomiden hiç anlamıyor olmak lazım. Fakat ne yapmak lazım konusunda vatandaşın ki tamam diyor bu CHP’liler ya da bu muhalifler ya da bu ekonomiste. Şahane konuşuyor ama bir, bunların konuşmaları ekonomiyi negatif etkiliyor.
Biri söyledi bunu hatta faturayı da Özgür Demirtaş ve onun gibilerini yıktı dedi ki, onlar söylüyor, beklentiler ediyorlar o yüzden kurartıyor falan dedi. İki diyorlar ki, yahu kardeşim tamam bu muhalifler güzel söylüyor da onlar ne yapacak? Evet. Ne yapmak lazım? Şimdi ben biraz meslektaşlarımdan ayrıldığım bir nokta var. Meslektaşlarımda genel görüş şu, Türkiye’de yaşadığımız enflasyon büyük ölçüde para politikasındaki yanlışlıktan kaynaklandığı görüşündeler.
Ve diyorlar ki, ne zaman ki Cumhurbaşkanı faizleri indirin dedi kur patladı ve bundan dolayı da Türkiye’de enflasyon da aldı başını gitti geçiş kendini neden ediyorlar. Şimdi bu işin görünen kısmı bana kalırsa iki tane önemli nokta var onları göt ardı ediyor bu yaklaşım.
Bir tanesi şu aslında 2018 yılında Türkiye’de siyasal sistem değiştiği zaman Cumhurbaşkanı Merkez Bankası üzerinde otorite sağladı. Aslında asıl mesele bu yönetsel değişiklik oldu. Bu yönetsel değişiklik sayesinde Merkez Bankası’na talimat verildi ve Merkez Bankası kendi elindeki döviz rezervlerini el altından kamu bankalarıyla satarak döviz kurunu aşağı doğru çekti. Ve bir süre enflasyonu bu yolla aşağıda tuttu. Bu meşhur satılan 128 milyar dolar. Orası çok önemli çünkü eğer satılmasaydı o tarihte döviz kuru yukarı doğru gidecekti. Ve o tarihte enflasyon başlayacaktı. İyi bir şey mi yaptılar? Berbat bir şey yaptılar. Çünkü faizliği yükseltmemek için bunu yaptılar. Faizliği yükselseler de aslında bundan hiçbiri yaşanmayacaktı. Yani iki yanlışı bir arada yaptılar ve o tarihte başladı bu enflasyon.
Yükselen faiz enflasyonu yaratacak mıydı? Hayır yaratmayacaktı. Aksine enflasyonu aşağı doğru çekecekti. Çünkü kur faizle baskı altına girecekti. Bunu yapmadılar. Şimdi dolayısıyla meseleyi 2018 yılından 2018 yılından başlayarak görmek gerekir. 2021 yılının sonbaharından görmemek gerekir diye düşünüyorum. Tarihi öne çekmek gerekir.
Türkiye’de güveni sağlamadan yani içeride bir güven ortamını sağlamadan ve bir paradigma değişikliğini yaratmadan enflasyonla mücadele kolay olmayacaktır. Çünkü piyasadaki oyuncuların, aktörlerin, tüketicilerin, iş adamlarının, üreticilerin bir iktidat politikasında değişiklik olduğu, temelden bir değişiklik olduğunu inanabilmeleri için bence temelden bir değişiklik gerekiyor.
Bunu herhangi bir parti işaret ederek veya partileri işaret ederek söylemiyorum. Bir yönetim değişikliğini dışarıda ve içeride görmek lazım. O olursa birdenbire yeni bir hikaye başlamış demektir. New narrative, yeni bir hikaye. O yeni hikaye eğer doğru bir hikayeyse işin altından kalkar.
Şimdi para politikasını elbette sıkılastırmak gerekiyor. Geçici olarak ve çok yüksek dozlu değil, çok sıkı frene basılırsa o zaman da çok ciddi bir resesyonla karşı karşıya kalabiliriz. Kaldı ki yaşayacağız zaten yılın ikinci yarısında. Yani özellikle üçüncü çeyreğinde ciddi bir yavaşlama olacak. Hemen ardından olacak seçimde çok ciddi bir parasal sıkılastırma olursa daha da bir büyük yavaşlama olur ama fiyatlar hızlı iner.
Onu da söyleyeyim. İkinci mesele budur. Bu arada bu hızlı yavaşlama sürecinde maliye politikasında aynı sertlikte olmamak gerekir. Çünkü aynı sertlikte bir maliye politikası izlerseniz o zaman da gerçekten dargı ileri kesimlerin çok büyük sıkıntıları olabilir. Onu biraz telafi etmek gerekecektir.
Yani hem sıkı para politikası ama dengeli ve telafi edeceği bir kamu maliyesi politikasıyla ve bir miktarda ücret ve gelir politikalarını uygulayarak enflasyon indirilebilir. Enflasyon aynı görüştüğüm sizinle. Bana kalırsa 9-10 ay içinde ki aktarım mekanizması zaten öyledir.
Parayı kısmaya başladığında fiyatlar nominal gelirler üzerinde 6-9 ay içinde etki gösterir. Dolayısıyla 6-9 ay içinde fiyat artışlarında hızlı bir yavaşlama başlayacaktır. Bu da iyi bir şey olacaktır. Ama dediğim gibi sadece ve sadece iktisat politikalarıyla enflasyon ve ekonomik dengelerin düzenlenebileceğini düşünmüyorum.
Birçok değerli iktisatçımız bunun hukukun üstünlüğünü yenilen Türkiye’de sağlayarak, adaleti yenilen getirerek önemli mesafeler alınacağını söylüyorlar. Kaldı ki yurt dışında artık iktisat politikalarında siyasal politikalarında, siyasal değişikliklerde iktisat politikalarının etkinliğini artırmada önemli unsurlar olarak sayılıyor ve yazılıyor. Dolayısıyla onları gözarde edemeyiz.
Türkiye’de önemli bir siyasal ve özgürlük değişikliğine ihtiyaç olduğu kanıtı. Hukukun üstünlüğü sağlamalıyız. Yani Türkiye farklı bir ülke dedirttiğimiz anda uluslararası yatırımcıların Türkiye’ye bakışı. Yani CDS’yi ben belirlemiyorum. CDS’yi yabancı belirliyor. Ben Türkiye’de Türkiye’deki güvenendekisini belirliyorum. Doğru. Ben etkiliyorum. Benim görüşüm. Onu belki etkiliyorum.
CDS’i nasıl indireceğim aşağıda Türkiye daha fazla borçlanacak ve daha ucuz da borçlanacak? İşte onun için Türkiye’deki ortamı değiştirmek gerekiyor. Peki bu da kolay mı bu? Hiçbir şey kolay değil ama hiçbir şey de olanaksız değil. Yani olabilir. Neden olamaz? Yani Türkiye’nin en temel meselesi bir politika açıklayacak. Ben bu politika uygulayacağım diyecek. Bu politika herkese inandıracak. İki, Türkiye bir hukuk devleti olacak. Kurumların etkileri kim hangi kuruma nasıl karışabilir? Onlar netleşecek. İnsanların kurumlara güveni artacak. Kişilere değil kurumlara güveni artacak. Ve daha sonra bu kurumların kendilerini kanıtlamalarına paralel olarak zaman içerisinde Türkiye ekonomik krizi Eydar pey asıl. Kurumlar çok önemli Fatih Bey. Bakınız ben size bir şey söyleyeyim mi?
Trump mevcut Merkez Bankası başkanına atadı. Paolo atadı. Ve birkaç defa da söyledi ben dedi faizleri çok yüksek buluyorum dedi. Trump söyledi. Peki sonra ne yaptı? Paolo da ya Trump beni atadı çağırdı köşk şeye beyaz saraya fırçağıdı beni hemen faizleri indiriyor mu dedi. Hayır.
Paolo posyonunu korudu. Trump gibi birisi bile Merkez Bankası’ndan aynı görüşte olmamasına rağmen Merkez Bankası’na talimat veremedi. Unutmayalım Amerika’da başkanlık sistemi var ha Amerika’da parlamenter sistem yok. Bu birincisi ikincisi Biden geldi. Biden’a dediler ki bu Merkez Bankası başkanı Trump atadı. Sünnesi de doluyor.
Adam da cumhuriyetçi bunu görevden alacak mısın dediler yok görevini iyi yapıyor dedi. Bağımsız dedi. Benim talimatlarım doğrultusunda değil doğruların doğrultusunda hareket ediyor dedi ve görevden almadı. Şimdi bu başka başına önemli. Bu Amerika’daki piyasalara güven veren bir yani diğer aktörlere iş düğünü açıyor. Şimdi mesela iktidar değişirse bizim Merkez Bankası başkan görevi değil mi kalmalı o zaman? Allah korusun.
O zaten kendi kendine karar veremiyor ki kendi kendine karar verebilecek bir Merkez Bankası lazım. Yani Merkez Bankası yeniden özellikliğine kavuşması lazım. Tabii tabii kuşkusuz talimatla hareket etmeyen aslında Merkez Bankası Türkiye’de çok iyi örgütlenmiş bir çok iyi yapılanmış bir kurumdur. Türkiye’nin iyi kurumlarından biridir. Yani açık söyleyeyim o Rüştü Saracoglu Anap zamanında başladı bu Merkez Bankası’ndaki reform dönemi.
Ve yani 2007-2008-2010 yılına kadar Merkez Bankası çok iyi yönetildi. Ve kendi içinde bir araştırma birimi vardır çok iyi yönetilir. Para politikası kuruluğu çok iyi çalışır. Ne kadar? Ne kadar? Kapsayacak şekilde mi yoksa? Kapsar kapsar Durmuş Bey iyi de. Durmuş Bey hiç kuşkusuz değil ya. Evet çok beklemek gereceği iyi de. Tabii tabii Durmuş Bey çok iyi de. Ben de dostum.
Yani Merkez Bankası iyi çalışan Türkiye’nin iyi kamu kuruluşlarından biriydi. E bozuldu şimdi Merkez Bankası talimatla hareket eden bir kurum haline geldi.
Ve çok kötü oldu bence.