Prof. Dr. Hurşit Güneş: “Merkez Bankası’nın net rezervi eksi 54 milyar dolar olmuş”
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=ERSQMm8EpiA.
Niçin Türkiye’nin CDS’leri yükseliyor? Daha sonra CDS ne demek? Önce onu anlatın. Her programda çeşitli bir meksek taşım açıklayamam. Bir defa daha açıklayalım. Bir defa daha açıklayalım. Bilen var bilmeyen var, hatırlayan var hatırlamayan var. Nedir ve niye yükseliyor? CDS nedir? CDS, Credit Default Swap. Ama ne? Bu İngilizcesi. Bir kredi kullanıyorsunuz. Bu kullandığınız kredinin ödememe riskliğinize karşı bir sigorta yaptırıyorsunuz.
Bu sigortaya gerekli banka da alıyor. Bu eğer rakam yüksekse, sigortanızı pahalıya alıyorsanız sizin durumunuz iyi değil demek. Türkiye’nin bu konudaki uzun zamandır, birkaç yıldır, 2016-2017’den beri CDS’leri yüksekti. Hatta aramızda şöyle konuşuyorduk İKSATçılar. Ya bu yabancılar bizi ayıp ediyor. Ve bu kadar da yüksek olmaz. Türkiye bu kadar kötü değil diyorduk.
Fakat son dönemde Türkiye’de hızlı bir artış oldu burada. Bu artış özellikle 2021’in… Kaçtan kaça geldi mesela? 2002’de kaçtı, bugün kaç? 2021’in ekiminde 409’du. 409’du ki o bile yüksek. Almanya’nın kaçtırı, Fransa’nın kaçtırı?
30. En babasının 30. 15, 20. İran’ın kaçtır? Onu bilmiyorum ezbere. Her ülkenin kilini bilmiyorum ama İran’ınki de Türkiye gibi değil. Yani kötü olan ülkelerden biri. Benim çıkarttıklarımda mesela en yüksek, yani izleyicilerimizin bilmesi için söyleyeyim, dünyada en yüksek Rusya. 13.775. Şu anda? Evet şu anda.
Ama Rusya’nın savaş öncesi bu oranı 100-150 civarındaydı. Yani çok düşüktü. Türkiye’nin bugün itibariyle, izleyicilerimize söyleyelim, 904. Brezilya’nın üçüncüsü o, üçüncü kötü o, 324. Mesela yine kötü sayılan Meksika’nın 191. Çin’in 88.
Şimdi çabuk gireceğim ama. Şeyin bile Meksika’nın bile Türkiye’nin üçte biri kadar. Tabii tabii. Meksika yani 200 desek 5 ile çarpmanız lazım neredeyse Türkiye’nin ikine ulaşmak için. Şimdi şu anda kaç oldu? 904. Şimdi bu ne demek? İzleyicilerimize biraz açıklayalım. Şimdi bu ne oluyor? Gidiyorsunuz yurtdışından borç alacaksınız. Yurtdışındaki faizler ne? İşte Libor’dan borçlanacaksınız.
Libor, London, Interbank, Ofred Dreyth yani Londra’daki para piyasasındaki faiz. Bundan borçlanacaksınız. Ama bundan borçlanamıyorsunuz. Diyorlar ki sen nereden geldin? Ben İstanbul’dan geldim. Hoş geldin. Yani Türksün. Yani bir Türk bankasısın veya Türk yatırımcısın. Senin üzerine bir suapı şeyi koyalım bakalım. CDS’i bir koyalım bakalım. Yani o suapın üzerine bir tane CDS’i koyuyorlar. Bir de ayrıca tabii kendi riskleriniz de var. Projenimizin riskleri de var. Ama asgari Türkiye’nin şeyi geliyor. Şimdi ne oluyor?
Mesela söyleyeyim şu anda 5 yıllık Libor oranı 3.22. Onun üzerine 9.08’ı koyuyorsunuz. Türkiye’nin en iyi borçlanabileceği oran geliyor 12.30’a. Şimdi ilginç bir şey söyleyeyim Fatih Bey. Bundan bir ay önce bugün 18’i değil mi 19’u galiba değil mi? 19’u şeyin bugün 18’i 18’i 18 Temmuz’dayız.
14 Haziran’da. Bir şey sormak istiyorum. Özür nabzınızı kestim. Tablo var diye soracağım. Arjantin niye görünmüyor orada? Ben Arjantin’in bu sıralamada Brezilya’nın altında diye biliyorum. Sanki Türkiye’nin biraz üstünü diye hatırlıyorum ben ama. Öyle mi? 9.04’ı geçmiş. 1000 küsür galiba. Şimdi bundan bir sonraki slayda geçersek hesabı yani 5.slayda geçersek biraz anlatım kolay olacak.
Çünkü kısa bir sürede Türkiye’ye nereye doğru savruluyor onu anlatmak istiyorum. 5 numara slayda. 5 arkadaşlar geldi. Evet geldi. Bakın burada izleyicilerimiz görecek. 14 Haziran’da yani 5 yıllık kredinin faizi yurtdışında 3.6 iken biraz düştü şimdi 3.22 oldu. Bizim CDS oranımız 8.08’di yani 11.68’den Türkiye borçlanabiliyordu. Bir ayda sadece bir ay içinde Türkiye 12.30’a çıktı. Şimdi bu faizler bize yüksek gibi gelmeyebilir ama Türkiye’nin sadece kısa vadeli borçlarını yani bütün dış borçlarını söylemiyorum. 133 milyar dolar olduğunu düşünürsek bu böyle 0.6’lık 0.7’lik bir faiz artışı 800 milyon dolarlık bir ek yük geldiğini gösteriyor. Yani bu CDS’lerimizin artışı dünyada faizler azalsa bile bize öyle büyük yükler getiriyor ki kısa vadede uzun vadede ki hesaplamıyor. Arjantin 1030.91. Yaklaşmışız. Hemen aynısını. Yaklaşmışız. Yani eli kulağında. Biraz beklesinler bir ay içinde yani sayın Cumhurbaşkanı 1-2 demeç falan patlatırsa iş olur zaten.
Şimdi evahim yani Arjantin durumuna gelmemiz Arjantin’i geçtiğimiz taktirde Rusya’yı bir kenara koyalım çünkü Rusya çok özel bir durum. Muazzam döviz rezervleri var. Muazzam ihracat yapıyorlar. Cari fazla veriyorlar şu anda. Onun için Rusya’nın Rusya savaşa bağlı durumları var. Yani dünya üstüne çullanmış vaziyette bizim üstümüze çullanan yok. Bizim üstümüze yanlış yönetim çullanmış durumda. Dolayısıyla buradaki durum çok farklı. Rusya’yı kenara koyarsak. Arjantin 1-2’yiz. 1-2’yiz eli kulağında dünyanın en kötü ekonomisi olma yolundayız. En kötüsü olma yolundayız. Onun içindir ki dedim söylediğiniz yine de imsar kaldı. Çünkü bu CDS neyi gösterir? Bu CDS yabancı finans kuruluşlarının Türkiye’yi ne kadar riskli gördüklerini gösterir. Türk ekonomisinin yönetiliş biçimine gösterdiği güveni gösterir.
Neden? Söylüyorlardı zaten niye bu CDS’leri çok arttırdıklarını. Bir dünyada zaten durum kötü diyorlar. Siz savaştan çok etkilendiniz diyor ama hepsinden ötesi sizin enflasyonla mücadeleiniz yok diyorlar. Enflasyonla mücadeleiniz yok diyorlar ve sizin ciddi bir ekonom politikanız yok diyorlar. Şimdi en kötüsü bu ikisi. Bu ikisinden dolayı Türkiye hepsini solladı gidiyor. Yoksa çünkü savaştan etkilenen birçok ülke var. Bu vahim bir tablo. Yani bu Türkiye’yi çok olumsuz etti diyecek. Bir de bir şey daha söyleyeyim ekleyeyim. Türkiye’nin ciddi bir döviz rezervi sorunu var. Mesela bugün ben biraz baktım döviz rezervlerimize. Mesela Cumhurbaşkanı söylüyor bizim 100 küsür milyar dolar Merkez Bankası’nın rezervi var diyor. O toplam rezervi. Altın maltın da iyi her şey. Merkez Bankası’nın bürüt rezervleri son veri 58.9 milyar dolar. Yani 60 diyelim. Ama Merkez Bankası’nın net rezervi yani borçlarını çektirip… Kullanabilir rezervi. Kullanabilir rezervi yani borçları yani borç aldığını kullanmaya kalksa elinde 7 milyar dolar kalmış nakit. Ama o borç dahil. Net rezervi eksi 54 milyar dolar. Yani 54 milyar dolar borçlu zaten. Yani alacaklar gelse Merkez Bankası açık olacak. Açığa çıkacak. Şimdi böyle bir ekonomiler… Dünyada başka böyle Merkez Bankaları var mı açık açıklar? Net rezervleri bu kadar kötü olan yok.
Bu kadar büyük swaplarla çalışan ülke yok. Yani ben mesela şeylere baktım. Dış borçlarla rezerv oranlarını ülkelerin Türkiye’ye en kötülerden biri. Küçük ülkeler var ama onları saymıyorum. Çünkü yani işte burada mesela baktım ülkeler bizden kötü ülkeler var. Dış borcu, milli gelir oran daha kötü ülkeler var. Guyana var, Mozambik var, Seychelles, Karabağ, Lübnan, Afganistan, Bahamalar, Doğu Timor, Kaymanadaları, Liberya, Brunid, Sierra Leone. Bunlar bizden kötü.
Ama bunlar bizden daha kötü diye sevinecek durumumuz daha kötü. Yani bunlar bizden daha kötü diye sevineceksek yani durumumuz daha kötü demektir. Türkiye’nin çok ciddi bir dış borç sorunda var. Yani milli gelirin %60’ı kadar bir dış borç var. Gayrimi ülkeleri içinde en büyük milli gelire oranla… Amerika’nın daha yüksek değil mi? Evet. Amerika’nın daha yüksek değil mi? Ama milli geliri oranla. Milli geliri oranla hesaplarsanız o zaman bambaşka bir tablo çıkar.
Yani bizde bir de bir şey söyleyeyim. Amerika’da çok özel bir durum var. Nedir? Amerika çok açık verdi. Ne yapar Amerika açık verdi? Para basar. Bir telefon Merkez Bankası’na der ki bas oradan getir. Biz dolar basabiliyor muyuz? Adam dolar basıyor. Ama işte onu bu yaptılar. Enflasyonu artıyor Amerika’nın da. Doğru ama aynı zamanda o dolara da dünyada da büyük talep var. Yani Çin alıyor o doları, başkaları alıyor uluslararası. Ve uluslararası piyasalardaki riskini de azaltmış oluyor.
Sizin benim cebimdeki paradan para kazanıyor aslında. Yani eee ulusal paraları uluslararası para olan ülkelerle. Rezer para olan ülkelerle. Rezer para ülkeleri doğru biliyorsunuz. Olmayan ülkeleri ayrı saymak lazım. Türkiye öyle bir durumda değil. Yani Türk parasıyla mesela Cumhurbaşkanı çok uğraştı. Ya Türk parasıyla dış ticaret yapalım diye böyle bir şey mümkün mü değil. İran yapabiliyor mu? Yapamıyor yani. Kaldı ki İran’ın elinde petrol var. Yani çok talep gören bir emteya var.
Bizde o da yok. Şimdi neyse uzatmayalım. Olayı da karıştırmayalım. Ama Türkiye’nin ekonomisine dış borcu yüksek. Debiz rezervi yok. Yurt dışında da çok riskli. Şimdi buradan nasıl çıkacaksınız? Buradan nasıl çıkacaksınız? Ve bunların hepsinden kötü bir durum daha var. O da şu. Ben bu konuda bir şey yapmak istemiyorum.
Ben zaten konuyu çok iyi biliyorum diye bir yönetim var.