Prof. Dr. Necdet Tosun – Devin Deweese’in Yesevilik Görüşleri – CS (13)
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=7xiG3kGvgq8.
Peki hocam bu son özellikle Fuat Köprülünün de eserlerini tenket eden, zannediyorum Amerikalıydı, Devin DeViz. Doğru telaffuz ettim inşallah. O hocam neler söylüyor? O çok da sık gidip geliyormuş, siz de bahsediyordunuz zaten. Orada kütüphanelere de çalışmalarda bulunmuş. Ne diyor hocam Ahmet Yesevi ve Yesevilik hakkında? Ahmet Yesevi’nin Sünni çizgide bir insan olduğunu söylüyor. Bektaşiliğin, Yesevinin devamı olmadığını benim söylediğim gibi aynı şekilde söylüyor. Onun haricinde Ahmet Yesevi’nin vefat tarih olarak hicri 562 kabul edildi. Bunun en az yarım asır daha ileri atılması gerektiğini iddia ediyor. Yani 562 yılında 600’lü yılların başlarında ölmüş olabilir diye bir tahmini var. Ama şu var, Prof. Devin DeViz Amerika’da Indiana Üniversitesi’nde hocadır. Şimdi emekli oldu galiba. Üniversitesinin ve devletinin desteğiyle zamanında Orta Asya’ya gitmiş, kütüphanelerden Yesevinlikle ilgili ve diğer tasavvufla ilgili mühim yazma eserlerden kopyalar toplayabilmiştir. Bu çok önemli bir şey.
Yani bizim Türkiye’deki bazı akademisyenlerin ve birçok akademisyenlerin elinde olmayan yazma eserler, Prof. Devin DeViz’in elinde var kopyaları. Şimdi bizim buradan şunu da söylemem lazım. Yani Türkiye’de ilim adamları biraz aslında mağdur. Yani Orta Asya’ya gidip oradan yazma eserlerden kopyalamak çok zahmetli bir iş. Yani hem masraflı hem de alamıyorsunuz. Yani vermek istemiyorlar bazı yazma eserleri. Vermek istemiyorlar bazıları. Ülkeden çıkmasın. Asıl değil, kopyası mı? Ama olsun. Yani bizim kendi araştırmacımız yayınlanacaksa falan diyorlar. Dolayısıyla bunları tam kopya almak zahmetli… Hadi vereceğiz deseler, oldukça pahalı. Yani varak başına 5 dolar gibi belki şimdi daha da artmıştır.
Masraflı ama Amerika’daki üniversiteler akademisyenlerini bu anlamda destekliyorlar. Her türlü ekonomik desteği veriyorlar. Hocam diyorlar atla uçağına, dünyanın neresindeyse git kopyalarını al. Her türlü masrafı bizden karşılıyoruz. Sen yeter ki ilim yap diyorlar, akademik çalışma yap diyorlar. Türkiye’de üniversitelerimiz bu konuda henüz daha yeterince hocalara destek olamıyorlar.
Veya çok bürokrasi var. Yani babkom falan diyorlar, üniversitelerin destek… Oradan bir proje soracaksınız, bir sürü evrak mevrak yani artık lillahi diyorsunuz. Onun için bizim Türkiye’deki akademisyenler bu kaynaklara çoğu ulaşamıyorlar. Ulaşanların da dil problemi var. Çünkü bu ya sevgilimle ilgili kaynaklarının bir çoğu… Ya Çağatay Türkçesi yazılmıştır veya Fartça olarak yazılmıştır. Bizim akademisyenler Osmanlıcayı okurlar. Ama Çağatay Türkçesi’ne geldiği zaman orada bir çoğu durur. Çünkü çok kelime değişiyor. Fartça zaten maalesef Türkiye’de ihmal edile edile bayağı zayıfladı. Onun için Türkiye’deki birçok akademisyen hem kaynaklara ulaşma problemi olduğu için…
Hem de ulaşılan kaynığı anlama okuma problemi olduğu için… Ya sevgilik araştırmalarından uzak kalıyorlar. Profesör Devin Devis hem Çağatay Türkçesi’ni iyi bilir hem Fartça iyi bilir hem de kaynakları elinde var. Her şey hazır. Bir de bunları yorumlayacak zihin yapısı sağlam olduğu için gayet başarılı, gayet güzel İngilizce makaleler yazıyor.
Hatta bir kitap yazdı. Kitabı yayınlamadı henüz. Ahmet Yesevi ve Yesevinin tarihi ile ilgili. Yıllar önce kitabı hazırlamış ama henüz yayınlamadı. İptibatınız var mı hocam sizin? Var. Zaman zaman imalleşiyoruz. Hatta yıllar önce evime geldiği yemek ikram ettim falan Türkiye’ye geldiğinde görüşürüz. Yani çıkarımları doğru çünkü elde malzeme var. Elinde kaynaklar var.
O kaynaklardan belgeler üzerinden gittiği için Yeseviliğin tarihini doğru bir şekilde ortaya koyabiliyor. Artık Türkiye’de de inşallah onun makaleleri tercüme edilir. Bir tanesi ben tercüme etmiştim ama çok makaleleri var Yesevilik ile ilgili. Onlar tercüme edilirse, kitabı çıkarsa piyasaya İngilizce kitabı çıkarsa o tercüme edilirse
Yesevilik ile ilgili baya bir elimizde döküman malzeme olmuş olacak.
İlk Yorumu Siz Yapın