Yeni görüntülerin önemi nedir? Dr. Umut Yıldız yanıtladı
videosundan fısıltılanmıştır. Videoya ulaşmak için Linki kullanabilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=_SVzQNDpmRQ.
Öncelikle NASA ile bağlanacağız. NASA’dan doktor Umut Yıldız da konuşacağız, astrofizikçi. Ve bize biraz anlatmasını isteyeceğiz bu Hubble’ın. Çünkü biliyorsunuz yanlışlıkla 26 Aralık’ta fırlatılmıştı Hubble’ı taşıyan Aryan Raketi. Hubble’ın yörüngesine ulaşması hemen hemen 6 aylık bir süre alacaktı. Sonra kalibrasyonun yapması falan ve ilk görüntüler ardından gelmeye başacaktı.
Ve yedekim geçen hafta ilk görüntüler elimize ulaştı. Elimize derken dünyaya ulaştı. NASA bu görüntüleri işledikten sonra da önce Amerika Başkanı’yla sonra Dünya ile paylaştı. Şimdi biz de bunu Umut Bey’e soracağız NASA ne yaptı, nasıl ettiği diye. Umut Hocam iyi akşamlar. Staris’e iyi günler demek lazım. Siz de henüz daha sabah. Evet iyi geceler sizlere de. Sağ olun, şükür dursun.
Şimdi hemen şunu soracağım. James Webb teleskopundan bu görüntüler gelmesinin ardından bilin dünyasında şöyle bir cümle kullanıldığını duydum. Astronomi bir daha asla aynı olmayacak, bir daha asla eskisi gibi olmayacak. James Webb’den gelen görüntüler astronomi’yi neden bu kadar değiştirdi? Nedir bu gelen görüntülerin önemi? Evet teşekkür ederiz. Zaten ağız alışkanlığı da yapıyor anladığım kadarıyla.
Az önce bayağı bir Hubble dediniz, artık yeni teleskoba da herhalde kendimize alıştığımız gerekiyor. Kral öldü, yaşasın yeni kral ememiz lazım. Aslında tam olarak öyle değil. Evet James Webb çok şeyleri değiştirecek, bir kenara onu bırakalım. Ama neyi ne kadar değiştireceğini zaten herhalde burada bayağı uzunca bunları konuşacağız. Şimdi James Webb’in her şeyden öte en önemli özelliği zaten bir uzay teleskobu olması.
Ve Hubble uzay teleskobu her ne kadar 2.4 metrek bir teleskoptu, James Webb uzay teleskobu 6.5 metre çapında bir teleskop. Yani içerisine topladığı ışık Hubble uzay teleskobundan çok çok çok daha fazla. Bundan öte Hubble uzay teleskobu şöyle bir dünyanın hemen üzerindeydi. Bugün uydulara yakın yörünge dediğimiz, Leo dediğimiz bir yer var, oranın hemen üzerinde 500 km’de bir yer var.
Ben de özür dilerim, 2 teleskobun yörünge görüntüleri var mıydı? Onları bir göstereyim de biri ne kadar yakın bir ne kadar uzak onu görelim. Görünge arkadaşlar. Hubble uzay teleskobu yaklaşık 700 km yukarıımızdaydı. James Webb uzay teleskobu 1.5 milyon kilometre uzaklıkta. Şimdi buradan şunu da değerlendirmemiz gerekiyor.
Şimdi biz zodyak ışığı dediğimiz bu ışık var aynı zamanda işte bütün kendi güneş sistemimizdeki gezegenlerin böyle bir dizilimi var. O dizilimin olduğu yerde işte kuru kılızlar geliyor, astroitler geliyor vs. vs. onlar oralarda tozlar bırakıyor. Ve bunlar örneğin tam böyle güneş batarken ya da güneş doğarken zodyak ışığı dediğimiz, bir anda öyle parlama yapar ya da bazı fotoğrafları görmüşsünüzdür. Böyle tam güneş batarken bir anda parlaması vardı.
İşte onun gibi ışığı yapar. İşte Hubble’da böyle etkiler de vardı ama JWST çok uzakta, kapkaranlık bir bölgede. Şimdi böyle olunca çok fazla artısı oluyor. Evet ondan dolayı bundan sonra ki işte uzay teleskopları artık bu 1.5 milyon kilometre uzaktaki bu Lagrange noktası dediğimiz nokta o kadar yerleşti ki artık. Bundan sonra ki teleskopları hep oralara yerleştireceğiz.
Ve JWST’de bunlardan bir tanesi oldu. Ne değiştirecek? Bunda çok güzel, çok farklı yani Hubble uzay teleskopundan frekans olarak ya da dalga boy olarak biraz daha böyle kırmızı ötesine kaçan frekansları kullanıyor. Ve ondan dolayı direkt Hubble uzay teleskopunun çektiği fotoğraflar değil de biraz daha böyle kırmızıya kayan, kırmızı öte dalga boylarının… Kızıl ötesi.
Kızıl ötesi yani kırmızı ötesi ya da kızıl ötesi evet kızıl ötesi dalga boylarının fotoğraflarını çekecek. Onun için biraz daha farklı fotoğraflar çekecek. Ve zaten fotoğrafları da arada koyuyorsunuz zaten Hubble uzay teleskopunun da çektiği bütün fotoğrafların daha çok daha iyi fotoğraflar çekecek.
Şu 5 fotoğraf yayımlandı, o 5 fotoğrafın da hepsi aynı zamanda Hubble uzay teleskopuyla daha önceden çekilmiş görüntülerde. Ve dolayısıyla çok güzel bir karşılaştırma yapma imkanını elde ettik. Ve dedik ki işte evet Hubble uzay teleskopuyla çekilen görüntü bu, James Webb uzay teleskopuyla çekilen görüntü bu. Aa diyoruz evet demek ki James Webb çok daha farklı. Biz burada şunu görüyoruz işte daha bir demo yaşıyoruz yani daha bu çok kısa bir süre içerisinde çekilen fotoğraflar olduğu için bunlar görüntüler olduğu için daha her şeyin demosunu yaşıyoruz. Yani bunlardan daha iyi ve daha net fotoğraflar mı gelecek? Şimdi şunu biliyoruz mesela bu Hubble’ın şeyini James Webb’in çektiği fotoğrafların aynı bölgeyi aynı odaklanmayla 2005 yılını yanlış hatırlamıyorsam Hubble’da çekmişti. İki fotoğraf arasındaki fark şu anda ekranda izlediğimiz fark mıdır netlik farkı? Tabi bir de zamanlama farkı var Hubble’ın bu fotoğrafı çekmesi yaklaşık bir hafta sürerken James Webb aynı fotoğrafı bir günden daha az sürede çekti galiba bildiğim kadarıyla. Evet aslında bu fotoğraf değil galaksi fotoğrafı var. Galaksi fotoğrafları derin fotoğraflardı. Siz burada şöyle bir şey yaparsınız mantık şudur hani karanlıkta fotoğraf çekmek için bu şeyi açarsınız ne deniyordu?
Diapram. Haa diyafram işte bu kodaklar, nikonlar böyle kameralarda şey vardır böyle şak diye ses çıkar açarsınız diyaframı ondan sonra örnek karanlık fotoğrafı çekmek istiyorsanız o diyaframı pozlamak gerekir. Aynı uzun pozlarsınız beklersiniz ışığı fotonları böyle beklersiniz beklersiniz böyle bir 10 saniye 20 saniye 30 saniye bazen dakika bazen yarım saat böyle bekleyip çok güzel böyle gece fotoğrafları çekersiniz.
Buradaki de benzer bir olay biz aslında teleskoplarda bir nevi diyaframı açıyoruz ve uzun süre karanlık bölgeye bakıyoruz. Aslında Hubble uzay teleskopuyla da benzer bir olay yaşanmıştı gökyüzünde kapkaranlık bir noktaya bakacak bakalım dediler. Hatta şöyle bir şey oldu normalde Hubble uzay teleskopundan gözlem zamanı almak çok zor. Bir astronomi olarak yani bizim over subscriptions fatura dediğimiz bir olay vardır gözlem örneği veriyoruz bu sene şu kadar gözlem zamanı veriyoruz ve bakalım kaç saatlik gözlem zamanı istenecek. Astronomlar şu kadar yani böyle neredeyse bazı 30 kat derecede daha fazla gözlem zamanı isteyebiliyor.
Bu yüzden çok iyi çok iyi bir şey var ve Hubble uzay teleskopunun direktörü bir gün dedi ki ben dedi bu teleskobu 10 gün boyunca bir yere bakacağız. Sadece karanlık bir noktaya bakacağım. Millet dedi ki yapamazsın yapamazsın ya bu kadar değerli bir teleskop değerli zamanı sen sadece kapkaranlık bir noktaya bakarak şey yapamazsın yani bu zamanı harcamazsın dediler.
Ve tabii direktör olunca teleskop elinde dedi ki tamam ben yapacağım dedi yaptı yaptıktan sonra o müthiş işte Hubble Deep Field dediğimiz ya da. Aynen o galaksilerin binlerce galaksinin böyle tek bir karede yakalandığı fotoğraf ortaya çıktı. Ondan sonra zaten millet tamam artık daha da gaza geldi dedi biz bunu daha da ilerisine götürebiliriz.
Ondan sonra yıllar boyunca Hubble Ultra Deep Field çıktı Hubble Extreme Deep Field çıktı bunun böyle ekstrem fotoğraflar çekilmeye başlandı. Daha uzun süreler 24 gün civarlarında böyle fotoğraflar çekildi. Sadece tek bir noktaya bakıyorsun 24 gün harcamaz. İnanılmaz bir sayı aslında ve bu tür fotoğraf bu tür böyle uzun pozlama adı uzun pozlama yaparak böyle kapkaranlık gökyüzünün gökyüzünde çok çok çok daha eskilere çok çok daha evrenin başına neredeyse gidilebilecek şeyler oldu.
Ne oldu bundan sonra işte bundan sonra bu şey bu tür dediler dedik ya artık JWST gibi bir teleskop geldiğinde de ilk yapacağımız şey bu Hubble direktörünün o gün çılgın proje dediği şeyi hemen yapalım oldu ve.
Özellikle o ilk fotoğraf o galaksi fotoğrafı sadece ve sadece 12 buçuk saat zaman harcanarak çekilmiş bir görüntü normalde aynı fotoğrafı Hubble uzay teleskopuyla iki haftada çekebiliyorsunuz. Yani bayağı çok daha fazla ışık toplamaya kapasite sahip olduğu için. Aynen şu anda fotoğraf onu gösteriyorsun zaten ve görünen görünen fark da burada belli oluyor zaten. Peki bunların ikisinin gördüğü zaman da aynı zamanı mı görüyor yoksa James Webb daha eski bir zamana mı gitti?
İşte zaten James Webb’in farkı da bir nevi bu James Webb de yapılan şey şu dedik dediğimiz gibi işte şey teleskop çok daha büyük çok daha karanlık bir bölgede ve dolayısıyla direkt karanlığa baktığında çok daha detaylı görebiliyor. Şimdi özellikle burada bir kütle çekim merceklenmesi gravitation lensing dediğimiz bir galaksi kümesi böyle büyük galaksilerin birçok galaksinin olduğu böyle büyük devasa bir kütlerin olduğu bir yer.
Ondan dolayı burada bir çok yoğun kütle işte Einstein taş, Işık kırılıyor. Işık kırılınca çok daha çok güzel bir şey oluyor burada. Arkasındaki o kırılan ışığı normalde burada bir kütle var. Arkasında bir galaksi var. Arkasındaki böyle çok daha erken evrendeki galaksilerin ışığı bir anda dışarı çıkmış oluyor.
Bir anda gözümüze gelmiş oluyor.